Hva er verblga og hva veldur henni?

99514

Verblga er brenglun veri egar peningar tapa gildi snu. - Lewis og Forbes (2022)

Sustu misseri hafa slendingar upplifa tluvera verblgu. Selabanki slands hefur stefnu a halda verblgunni stugri annig a krnan haldi gildi snu. er markmii a rleg verblga veri 2.5% a jafnai. ri 2022 endai 9.6% rsverblgu samkvmt Hagsj Landsbankans.

Samt hafa sumar vrur hkka mun meira en 9.6%. Sem dmi er a g fer nnast daglega verslun slandi og kaupi mr ar Coca Cola Light. desember kostai hlfslters flaska tpar 140 krnur. dag kostar slk flaska 199 krnur. etta er dmi um 40% hkkun vruveri, reyndar hlut sem ekki er neitt srstaklega vinsll, en egar verblgan er 10% og varan hefur hkka um 40%, ir a aeins eitt. Ef flk heldur fram a kaupa essa vru sama mli og ur, verur verblgan mun hrri en essi 9.6%. arna er reyndar dmi um a fyrirtki verleggur vruna brenglaan mta, sem verur reyndar aeins til ess a flk httir lklega a kaupa vruna hj fyrirtkinu.

Alls konar fyrirbrum er kennt um verblgu. Fr tsumyndum Tene, til ess a flk fst ekki vinnu nema me mun betri launum eftir COVID-19. a er nokku ljst a hkkun hsnismarkai hefur veri gfurleg sustu rin, einnig a lgur rkisins janar hafa haft jafnmikil hrif verblgu og nnur r, en alls ekki takt vi a sem er a gerast samflaginu. a er eins og verblga fr rkinu s einhvers konar sjlfvirkni og flki brnni tti sig ekki a betra vri a taka mi af rkjandi standi heldur en a rlla boltanum fram eins og venjulega, a astur hafi gjrbreyst. a heyrist auveldlega innantmum rkum stjrnarlia a eir hafa ekki veri tnum, bi vrn og skn eru lleg og valdhafar dag eru a f ljtan skell vegna ess a au hafa misst einbeitinguna ea eru illa undirbin fyrir a sem er a gerast.

Anna eins hefur gerst va um heim. g frum mnum milljar dollara peningaseil fr Zimbabwe, sem reyndar var einskis viri, en s seill er afleiing verblgu ar landi sem mtti rekja til mikillar spillingar, ar sem forseti landsins hugsai mest um eigin hag og hafi engan huga velgengni eigin jar, svo framarlega sem hann fkk sitt. Sambrilegir hlutir gerust sjunda ratug sustu aldar Bandarkjunum egar Richard Nixon var forseti, egar jverjar kringum 1920 kenndu bankamnnum og gyingum um verblguna, og Rmverjar forneskju kenndu kristnu flki um verblguna. a getur veri vandasamt a finna skudlginn, en sjlfsagt er mli a a eir sem stjrna verlagi vrum og jnustu su eir sem bera strstu byrgina.

egar kemur a hkkun hsnisvers slandi, getum vi varla kennt fasteignaslum um, heldur markasflunum, samkeppni um frambo og eftirspurn, sem flk ntir sr ea ekki. Vilji flk eignast ak yfir hfu sr sta ess a ba hj foreldrum ea leigja, urfa au a kaupa sr fasteign, og eru samkeppni ekki aeins vi anna flk sem er smu stu, heldur fyrirtki sem kaupa sr fasteignir til a leigja t. a er kvein spilling, v leikurinn er ekki jafn, hvort sem ert manneskja leit a aki yfir hfui ea fyrirtki leit a auknum gra.

Markasflin ra lka egar kemur a verlagningu verslunum. Vandinn er s a vi erum h v a kaupa okkur nausynjavrur matinn, og stundum lxusvrur eins og Coca Cola Light, en getum vali a htta a kaupa lxusvrurnar. Samt hafa matvrur hkka sasta ri, og aftur verslunina sem g versla miki vi, hkka um meira en 15% einu ri, nokku sem hltur a vera algjrlega byrg eirra sem reka verslunina. Af hverju fyrirtki arf a auka vruver veit g ekki. Kannski er a vegna ess a a er a borga starfsflki snu betur, ea bara essi skp venjulega grgi. Hver veit?

a var ljst a vegna viskiptavinganavi Rssa egar eir hfu str gegn kranu a heimsmarkasver olu og gasi rauk upp va um heim, en hvergi Evrpu hefur eldsneyti veri jafn drt og slandi. Af hverju a er veit g ekki, en a hltur a vera merki um a eitthva s a egar kemur a versetningu. g geri mitt besta tmabili og reyndi a nota strt, tlai a sj hvort g gti teki virkan tt a vernda umhverfi me minni mengun vegna eigin bifreiar, en komst a v a drara var fyrir mig a taka strt, og ar a auki stti hann mig ekki samrmi vi tmatlun, sem ddi a etta reyndist gagnslaust fyrirtki, a minnsta fyrir mig.

gegnum tina hefur msu veri kennt um verblgu: slmt veur, COVID, stri kranu, launahkkanir, mikil aukning flttamanna, tsumyndir Tene, flatskjir, grgi fyrirtkja sem strast af markasflum, Krnunni, a hsnisver s inni vsitlureikningum, llegri hagstjrn, slakri stjrnsslu og ar fram eftir gtunum. Getur veri a etta s allt ea bara sumt a spila inn , og meira til?

urfum vi kannski hvert og eitt a gta okkar? a er ekki langt san a stjrnvld kvu a setja gjaldeyrishft sland, og hver veit nema eitthva svipa s kortununum nna, v a er nokku ljst a stjrnvld eru a missa stjrnina verblgunni, essari miklu furuskepnu sem enginn viristskilja ea ola, en hefur au augljsu hrif a vergildi peninga okkar minnka hratt.

g kenni ekki Selabankastjra um verblguna, a mig langi til ess eftir misheppnaan hmor hans um tsumyndir Tene. Hann reynir aeins a bregast vi henni me eim tkjum sem hann hefur, eins og strivaxtahkkunum. En r gera bara lti gagn anna en a valda meiri skaa, srstaklega eim sem skulda vegna hrra hsnislna sem tekin hafa veri vegna verlags hsnismarkanum.

Stri skudlgurinn virist vera hsnismarkaurinn ar sem einstaklingar (fjlskyldur) og fyrirtki eru a berjast um smu eignirnar - og a sjlfsgu mun halla einstaklinga og fjlskyldurnar gegn eim fyrirtkjum sem hafa miklu meiri au undir hndum. Ef slkt fr a vigangast stjrnlaust fram um komna t mun a kosta a flk hefur ekki efni eigin aki yfir hfui og neyist til a greia essum fyrirtkjum sem keypt hafa hsni leigu. Eins og vi hfum s sustu mnuum, eru slk fyrirtki fyrst og fremst a hugsa um hagnainn, en ekki flki sem br hj eim. En stareyndin er s a vi urfum ll ak yfir hfui, og a m lta a sem sjlfsg mannrttindi a eiga ak yfir hfui frekar en a leigja af fyrirtkjum sem metur auinn meira en manneskjuna.

arna er skekkja sem stjrnvld geta laga, en au urfa a vakna, skilja og sj fyrst, og ekki gera bara eitthva t blinn. Heldur tta sig vandanum og taka aeins honum.

annig blasir etta vi mr a minnsta.

Mynd eftirBrian Adcock


Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Gumundur sgeirsson

Gti etta veri a.m.k. hluti af skringunni?

Verblga og peningamagn umfer fyrirspurn til forstisrherra

"Peningamagn umfer (M3) hefur aukist um tp 22% a nafnviri fr v mars 2021..."

Gumundur sgeirsson, 4.2.2023 kl. 14:13

2 Smmynd: Hrannar Baldursson

Gumundur, j, rugglega. En fer ekki einmitt meiri peningur umfer egar meiri ln eru veitt? Verur ekki einmitt meiri peningur til egar bankarnir lna pening sem ekki er til?

Hrannar Baldursson, 4.2.2023 kl. 15:57

3 Smmynd: Gumundur sgeirsson

J og a er stafest svarinu vi fyrirspurninni:

"egar innlnsstofnun veitir ln verur samtmis til ntt samsvarandi innln og annig eykst peningamagn. a sama ekki vi egar lfeyrissjur veitir ln ar sem s fjrh sem er lnu var ur hluti af innlnum lfeyrissjsins ea bundin rum fjrfestingum. tln lfeyrissja hafa annig ekki smu beinu hrif peningamagn og egar innlnsstofnun veitir ln."

ess vegna hefu allir tt a taka hsnisln hj lfeyrissjum frekar en bnkum, v a hefur ekki fr me sr neina peningaprentun og hefi v ekki auki verblguna.

Gumundur sgeirsson, 4.2.2023 kl. 17:08

4 Smmynd: Hrannar Baldursson

hugavert Gumundur. Takk fyrir etta. :)

Hrannar Baldursson, 4.2.2023 kl. 19:56

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband