Bloggfrslur mnaarins, mars 2023

Hvernig er fjrmagn a frast fr lnum yfir fjrmagnseigendur?

etta er eitt dmi r veruleikanum. au eru rugglega fleiri.

16. mars 2023 greiddi slandsbanki eigendum snum 12,3 milljara ar. Sj frtt.

sama tma hafa mnaarlegar greislur af hsnislnum hkka um rmar 100.000 af 30 milljn krna lnum og 200.000 af 60 milljn krna lnum. essar tborganir virast fara beint argreislurnar. Athugi a n munu essar tlur hkka enn meira ar sem strivextir eru komnir upp 7.5% slandi, og verblgan mlist yfir 10%.

Samt eru sumir a gra standinu a langflestir su a tapa miklu.

Af hverjufr etta a vigangast?


Er stttaskipting slandi?

bylting

gr tti g mjg ga samru vi slenskan framkvmdastjra og fjrfesti, en okkur greindi um eitt atrii, a var svari vi spurningunni hvort stttaskipting vri slandi. g taldi augljst a svo vri, og ekki bara a, a hn vri a nlgast httumrk. En svari var meira byggt tilfinningu en skrum rkum, og dag hef g kvei a velta essu aeins fyrir mr og skoa hvort eitthva s hft essari tilfinningu minni.

a voru renn rk sem g hafi huga egar vi rddum saman. Ein rkin voru au a eir sem hafa auinn snum hndum, og sem dmi sgreifar og erfingjar eirra, hafa skapa sttt sem ekki allir hafa agang a.

Anna sem g hafi g huga er a Hjlprisherinn og Samkaup bja flki ney upp mat hvern einasta virka dag, ar sem llum eim sem urfa a halda er boi a bora hdeginu, n ess a gert s upp milli eirra sem koma, og eim einnig gefinn einhver matur til a fara me heim. Samkvmt heimasu Hjlprishersins mta um 180 einstaklingar mat hj eim daglega. Um daginn heyri g af flki tengdu starfinu a fjldinn hafi tvfaldast sustu vikur.

a rija sem g hafi huga er hvernig verblgan og skortur raunverulegri barttu gegn henni er a ta undir misskiptingu lfsga.

Vimlanda mnum fannst lklegra a miki vri um neptisma slandi ea frndhygli, ar sem fyrirtki og stofnanir eru lklegri til a bja fjlskyldumelimum ea vinum strf, heldur en kunnugum ea flki r verri fjlskyldum samflagsins, flki sem er ekkt fyrir a nenna ekki a leggja sig vinnu og er ekki treystandi. g get auvita samykkt a svo s, en grunar a vandinn s dpri.

Stttaskiptingu m skilgreina sem togstreitu um takmrku vermti samflagi, egar einn hpur hefur agang a essum vermtum en annar ekki.

ekktar eru sgur r mannkynssgunni egar slk togstreita endar borgarastri og byltingu. Franska byltingin kemur upp hugann sem dmi um slkt og egar drottning Frakklands Marie-Antoinette sagi egar henni var tj a eir verst stu hefu ekkert a bora: “Ltum au bora kku”. Ltill fjldi aumanna hefur margoft urft a verja sig gegn fjldanum sem ekki sttir sig vi rkjandi stand.

Aristteles lsir fjru bk sinni um stjrnml stttaskiptingu annig: “Vegna ess a hinir auugu eru yfirleitt fir, en hinir ftku margir, lta eir t eins og illmennin sgunni, og egar einn ea annar hpurinn stendur uppi sem sigurvegari, er a s sttt sem myndar rkisstjrn.” bk tv um stjrnml segir hann a ftkt s foreldri byltinga og lsir sar eirri bk a “aallinn veri sttur vi tilvistina vegna ess a eir telji sig vermtari egna samflagsins og ar af leiandi eiga meiri heiur skilinn; og etta s a sem oft veldur uppreisn og byltingu. Hann lsti arna vikvmu siferilegu og samflagslegu jafnvgi sem arf a vihalda, en hann telur a “rangt fyrir hina ftku a taka auinn af hinum rku og skipta honum upp milli sn,” eins og er afer kommnismans, og einnig a “rangt vri af hinum auugu a gera almgann ftkan.” (Mn ing)

g held einmitt a hi sarnefnda s a gerast nna slandi, a hinir auugu og valdhafar samflaginu su a valda aukinni ftkt. Alls ekki hver einasta slk manneskja, heldur stttin sem slk. a lsir sr vibrgum vi hrri verblgu, a sta ess a spyrna vi henni er auki vi hana, og ar a auki eru strivextir misnotair gegn eim sem minna mega sn. Bankar gra meira en nokkurn tma ur mean heimilin bla. Hver maur hltur a sj hvert etta stefnir.

Vi sum merki um stttarbarttu verkfllum Eflingar um daginn. Mig grunar a standi muni versna enn frekar, vegna huga- og ageraleysis stjrnvalda og eirra sem meira mega sn, a vi sum a nlgast au mrk a fjldinn geri uppreisn gegn hinum fu auugu; og veri hinir auugu dmdir af almganum sem hin verstu illmenni, sem a sjlfsgu verur sanngjarn dmur, en gti ori a eim rkjandi dmi sem strir samflaginu nstu rin, ef nverandi valdhafar tta sig ekki veruleikanum.

g kva a bija Open AI a hjlpa mr a svara spurningunni sem g bar upp fyrirsgninni, ‘Er stttaskipting slandi?’ og btti vi ‘Rkstyddu svari me tlum fr Hagstofunni’, og svari sem g fkk innan vi sekndu var annig:

“J, slandi er stttaskipting. Hagstofan birti upplsingar um stttaskiptingu janar 2021” og sndi san niurstuna:

  • Yfirsttt (stjrnendur, fagailar og htt mennta starfsflk): 15,8% af llum launaa starfsmnnum
  • Millisttt (mealmennta og einfalt starfsflk): 76,7% af llum launaa starfsmnnum
  • Lgsttt (kyrrar- og einfld starfsflk): 7,5% af llum launaa starfsmnnum

Vel svara af gervigreindinni og erfitt a rta fyrir etta!

a sem mig grunar a gerist me verblgunni og stringu vaxta eins og veri er a gera dag er a millistttin er a minnka hraar en mlingar sna og s a flytjast yfir lgstttina. Skellurinn kemur a sjlfu sr ekki fyrr en fastir vextir losna og flk sr fram a eiga ekki lengur fyrir skuldum. a er hin frga snjhengja sem augnablikinu hangir yfir bi millisttt og lgsttt, en yfirstttin virist ekki sj hana, enda fullu a a hmarka grann.

g spuri Open AI annarrar spurningar: “Er httuleg stttaskipting slandi dag?” og fkk afar flott svar sem g lt fylgja me, en lagfri samt einhverja stafsetningu:

“ almennum drttum er ekki hgt a fullyra hvort stttaskiptingin slandi dag s httuleg ea ekki, ar sem a er rkstudd lyktun sem fer eftir mismunandi sjnarhornum og skilgreiningum hva stttaskipting er. Hins vegar eru til kvenar httur sem geta fylgt me mikilli og jafnri stttaskiptingu, svo sem hkkandi fjldi ftkra, vaxandi mismunur tekjum og aulindum milli stttanna, minna jafnrtti og flagsleg samheldni, auk ess sem etta getur haft neikv hrif heilsu og velfer flks lgri stttum. slenska samflagi vill vera ekkt fyrir a vera bi gagnstt og jafnt, og jafnrtti, flagsleg samheldni og velfer flks eru mikilvg gildi slensku samflagi. v er mikilvgt a reyna a minnka mismun milli sttta, rva jafnrtti og flagslega samheldni. etta er skorun sem er stugt dagskr slenska samflagsins og krfur eru gerar til stjrnmlanna og atvinnulfsins a takast vi essar skoranir og vinna a velfer og jafnrtti allra egna samflagsins.”

g er sjlfu sr algjrlega sammla essu svari og finnst a skynsamlegt, en a sem vekur hyggjur mnar er a mr snist sfellt halla meira gagnsi og jafnrtti.

Vsbending um skort gagnsi er mli um Lindarhvol, ar sem alingismnnum er beinlnis banna a leggja fram fyrirspurnir um mli Alingi. g hef aldrei heyrt anna eins! Samkvmt grein 48. stjrnarskrrinnar eru alingismenn eingngu bundnir vi sannfringu sna. Samkvmt essu er eim frjlst a spyrja um hva sem er ingi, a a Alingi kjsi sr forseta sem strir strfum ess er 52. grein, sem ir a 48. grein rur, v eftir v sem a grein stjrnarskrrinnar er hrri listanum, hefur hn meiri vld en r sari. annig m enginn banna fyrirspurnir um nokku ml ingsal og hi eina rtta af ingmnnum sem hafa fengi slkt bann er a spyrja samt um mli.

Hugsanlega er stan s a stjrnvld standa mlarekstri vi einkaaila og v geta essar upplsingar veri vikvmar, en fjandinn hafi a, varla svo vikvmar a ingmenn og almenningur fi ekki a heyra r? Einnig var ferli ar sem hluti af slandsbanka var seldur me vafasmum + htti vsbending um a gagnsi s ekki lengur til staar meal slenskra stjrnvalda, og n hefur almenningur sfellt sterkari tilfinningu fyrir a veri s a fela eitthva og ljga, sem getur varla veri gott fyrir samflagi og traust innan ess til lengri tma.

Hin vsbendingin er um jafnrtti og auinn. En a er tlit fyrir a a s fari a fjlga lgstttum og eir sem fara me vld virast ekki sj neitt a samflaginu, a einhverjar raddir minnihlutanum, srstaklega orgerur Katrn, hafi ori var vi ennan halla og sfellt spurt, n ess a f nein vitrn svr. orgerur hefur veri stu eirra sem stjrnuu og hunsuu varnaarmerkin rtt fyrir Hrun, en hn virist hafa lrt miki af reynslunni og gerir n sitt besta til a vekja athygli v a ekki er allt allrabesta lagi samflaginu, a httumerkin su til staar, a a urfi a bregast vi. En svo virist samt vera a vegna ess a hn er minnihluta ingi a meirihlutinn hafi kvei a hlusta ekki hana og svara fyrirspurnum hennar me innihaldslausu rausi. Sem ir aeins eitt, fleiri urfa a spyrja essara spurninga. a skiptir ekki mli hvaa flokki a flk er, a sem skiptir mli er a vi sjum vsbendingar um hva er a gerast og bregumst vi eim.

a arf a berjast gegn verblgunni n ess a minnka hp millistttarinnar og stkka hp eirra sem minnst mega sn samflaginu. Reyndar vri rttast a trma ftkt eins og sjlfbrnimarkmi segja til um lgum samkvmt.

a er tmi til a bregast vi. S tmi er nna. En nna er fljtt a la hj og vera a v sem var. Ekki vera a frnarlambi eigin mistaka og agerarleysis. Horfum stareyndirnar, sjum hva er a gerast og bregumst vi ur en snjhengjan fellur og snjfl rur yfir borg og bygg. a viljum vi ekki.

En j, ef misstir af v essari langloku, er svari j, a er stttaskipting slandi og merki um a hn s a rast httulega tt.

Mynd:DALL-E 2


Hvernig fum vi valdhafa til a berjast gegn verblguvnni?

DALLE 2023-03-17 07.12.10 - Jaws (the shark) and avalance on their way to destroy a village. Photorealistic art style.

a eru furulegir dagar slandi dag. Verblga er yfir 10%, sem ir a manneskja sem hefur fengi 1000 kall a lni arf a borga rmar 1100 til baka li r, sem ir a ef hn hefur 10 milljnir a lni verur lni ori a meiru en 11 milljnum eftir eitt r.

Tala er um a etta s stand sem var bara til vegna astna ti heimi og tengslum vi Covid-19; en svo sst a eir sem geta spyrnt vi ftum virast ekki hafa agann til ess, heldur vert mti kasta eld verblgubli.

Vissulega hkkai eldsneyti miki egar stri kranu hfst, og ljst er a a er meginforsendan fyrir grarlegri verblgu. slandi er eldsneyti drt, mun drara flestum rum lndum heims, og sasta ri hefur a hkka grarlega. Hkkunin hefur ori til ess a kostnaur vi a flytja inn afng hefur aukist og a verslanir hafa s sig knnar til a hkka vruver sitt, sem hefur ori til ess a slenskir viskiptavinir, rtt eins og fyrirtkin, leita t fyrir landsteinana me vrukaup sn. v af hverju tti almenningur ekki lka a bregast vi essum verhkkunum?

Fyrirtki og heimili sem skulda 1 milljn horfa fram a eftir r veri skuldin orin a 1.1 milljn. etta ir a ef skuldin er 100 milljnir r, verur hn rmar 110 milljnir a ri, a er a segja s skuldin vertrygg. a er enn aeins hagstara a vera me vertrygg ln, en 100 milljna skuld af vertryggu me bestu hugsanlegu kjrum verur a 108 milljna skuld eftir r. Hvert einasta hlfa prsent strivaxtahkkunum virkar nefnilega ekki eins og fyrri verblgum, v a er ekki veri a rast orsk vandans, heldur er flk sem skuldar a upplifa sig greislugildru sem erfitt er a losa sig r.

a er hgt a tala um lausnir sem munu eiga sr sta nstu rum, en ef ert vi vld dag og sr a flki er vanda, ekki bara eir verst stddu, heldur allir sem hafa teki ln, arftu a taka vandanum strax dag, ekki morgun. a ir ekki a setja ftur upp bor, klra sr hausnum og vonast til a essir hlutir reddist, heldur verum vi ll a gera okkar besta til a taka essum vanda. Mli er a vandamlin sem vi sjum ekki og gerum ekkert vi eiga a til a vaxa og vera verri, og a v kemur a eir sem hafa vldin til a gera eitthva standa fyrir slkum vanda a eir geta ekkert lengur gert.

a sem yrfti a gera strax dag er a minnka skatta og gjld tmabundi, gera eins og Normenn sem eru ekktir a hafa grarlega mikla skatta egnum snum, gefa eftir skatta veggjld tmabundi og hafa ak hsaleiguhkkunum.

a mtti jafnvel taka til baka alla skatta og ll au gjld sem lg voru sustu ramt. a vri frekar srsaukalaus ager. a kmi minna rkiskassann og stofnanir yrftu sjlfsagt a hera beltislarnar, en a er nkvmlega a sem selabankastjri hefur bei um a veri gert, a vi vinnum ll saman essu. Ekki taka etta sem gagnrni nverandi stjrnarhtti, heldur vinsamlegar hugmyndir um hva hgt er a gera ur en a verur of seint. Og fljtlega verur a of seint.

a er erfitt a skilja hvers vegna rkisstjrnin snir hugaleysi gagnvart essum mlum og aeins rfar raddir stjrnarandstu tali um etta, sem skiljanlega reyna stugt a vekja athygli essu vandamli. Kannski er a ekki til a vinna sr inn plitska punkta, kannski er vandinn raunverulegur og au vilja a flk sem geti spyrnt vi opni augun.

egar vi sjum snjhengju stkka yfir b og bygg, hljtum vi a velta fyrir okkur hvort vi ttum ekki a bta snjflavarnirnar ea jafnvel rma bygg ar til snjhengjan hefur brna ea falli. Ef ekkert verur gert geta hrmungar tt sr sta.Vi getumskipulagt okkur ur en miskunnarlaus nttran tekur vldin. Miskunnin er nefnilega okkar valdi.

Verblgan er ekki af nttrunnar hendi, hn er mannanna verk, en hn er lk essari snjhengju sem virist hanga arna efst fjallinu. Bjarstjrinn gti yppt xlum og sagt a hn s alltof langt burtu, a ekkert slmt hafi gerst 30 r, etta reddist. egar snjfli loksins skellur og hrfur me sr hs og lf eirra sem eim ba sjum vi a eitthva hefur gerst sem hgt hefi veri a koma veg fyrir, segja sumir, en eir sem sinntu ekki eigin byrg segja sjlfsagt flir sjnvarpsvitali: “a var ekki hgt a sj etta fyrir”.

annig er me verblguna og hrif hennar. Nna er tminn til a gera eitthva mlunum. Selabankastjri hefur sent t skilaboin, a er bara eins og enginn hlusti hann. Hann virkar svolti eins og lgreglustjrinn "Jaws" sem varar bjarstjrnina vi, segir eim a loka bnum vegna hkarlahttu, en ekkert er gert fyrr en harmleikur hefur tt sr sta, og jafnvel er ekki ng ahafst.

En tkifri er nna. a m lkka skatta og fyrir sem telja gjld ekki vera skatta, m lkka gjldin lka. essar lkkanir mega vera tmabundnar og geta tt a minni peningur streymir sjlfkrafa inn rkissj.

v a sem gerist augnablikinu me strivaxtahkkunum er a flk sem er a greia af hsnislnum vertryggum lnum arf a borga mun hrri upphir en a rur vi. a vilja allir standa vi skuldbindingar snar, en a sem gerist raun me strivaxtahkkunum er a bankarnir velta allri byrg yfir sem hafa teki lnin, f miklu meira eigin vasa og borga t miklu meiri ar. a er rugglega ekki a sem selabankastjri hafi huga me auknum strivxtum, en a er a sem er a gerast. eir eru ekki a breyta hegun eirra sem urfa a breyta hegun sinni, heldur eru eir a kga sem geta sst vari sig.

g vil skora sem sj ennan augljsa sannleik a tala essu mli, vekja athygli v, og ef etta er ngu vel skrifa og skrt, endilega deila. Fum vini okkar me til a gera etta frbra samflag sem vi lifum enn betra, etta samflag nskpunar, me dugnaarflki sem stugt gerir heiminn betri me eigin verkum,fum sem stjrna landinu til a skilja hva er a gerast. Og ef au skilja a, f au til a sna mlinu huga og gera a sem arf a gera, ekki morgun,ekki fyrradag, heldur dag. Lifa ninu sko.

Tminn lur. Klukkan slr. Vi getum ekki stoppa a. En vi getum btt astu okkar me sameiginlegu taki. a getur kosta einhver tk, en vi urfum a passa upp hvert anna.

Mynd:DALL-E 2


Hvernig stvum vi verblguna?

Barist gegn drekanum

Eftirrstutta rannskn me Open AI - Chat, sem stakk upp a tvennt vri hgt a gera til a berjast vi verblgu, annars vegar vri a a hkka strivexti, nokku sem Selabanki slands hefur n gert 11 sinnum n ess a a snimikinn rangur. Hin leiin sem gervigreindin stakk upp varr a hmarka ver vrum, a er setja neyarlg ar sem til dmis vri tmabundi banna a hkka leiguver, bankavexti, matreisluvrur, hsni,ea alls konar vrur og jnustu sem eru of drar, ar til verblgumarkmiinu hefur veri n. a er ekki g lei.

Hvaa afleiingar hefi a a banna hkkun vruveri almennt? Gervigreindin var spur, og hennar svar a a myndi sjlfsagt skaa einhver fyrirtki og minnka frambo eim vrum sem til staar eru. En mli er a ef megin grundvllurinn bakvi verblguna er vruskortur, ir a ekki a tak urfi a gera a framleia r vrur sem vantar? Ef a kostar svona miki a flytja vrurnar inn til landsins, yrftu landsmenn ekki a keppast um vi a skapa fyrirtki sem bja fram essar vrur? Vri etta tkifri til a styja nskpun enn frekar?

Af hverju tti a ekki a vera mgulegt? yrftum vi a greina hvaa erlendu vrur a eru sem hkka svona miki vruveri hj okkur? Vi vitum a heimsmarkasver bensni hefur hkka miki, en einnig lgur slenskra stjrnvalda essari vrutegund.

ir a a kannski vri rttasta leiin a finna leiir til a lkka gjld og skatta flk tmabundi, kannski tmabundi?

Normenn stoppuu vegaskatt landi eirra fyrir ri 2023 og hafa sett ak hsnisleiguver. Hollendingar hafa sett ak hsnisleigu og lagt aukaskatt sem eru a leigja t bir sem eir notaekki sjlfir sem eigi heimili. Svo m lengi telja. Rkisstjrnir va um Evrpu hafa brugist vi standinu af skynsemi og festu, sem hefur dregi r heimatilbnni verblgu.

slenska rkisstjrnin hefur hins vegar brugist. a er ljst. Hn hkkai meira a segja lgur um ramtin sta ess a setja r salt eins og hvert mannsbarn sr a urfti a gera. Samt getur hn enn btt r ri snu, veri okkar Herkles essum bardaga vi skrmsli verblguna sem okkur herjar, en a ltur augnablikinu t fyrir a ar skorti samstu og vilja. Kannski er a vegna ess a alingismenn og rherrar finna ekki fyrir gninni sama htt og venjulegt flk? Kannski hafa allir sem sitja hinu ha alingi loki vi a greia sn ln og skulda ekkert lengur, enda me laun sem gera eim frt a safna sarpinn. Hver veit?

a er ljst a miklar skoranir eru til staar og n er rf a lyfta Grettistaki til a vernda sem urfa vernd. Rangt vri a flokka sem urfa vernd eftir einhverjum eiginleikum sem eir hafa, aldri, kyni, jerni, ea jafnvel astum, heldur arf a finna raunhfar leiir til a skera verblgu og strivexti, ekki eftir einhverja mnui ea r, heldur strax dag, ur en afleiingarnar og skainn vera a afturkrfum skaa.

Vi ttuma beita krftum okkar gegn eim gnum sem a okkur steja. Sama a sumir su vari, er a skylda okkar sem samflag a vernda alla egnana jafnt. Anna er brjli.

Mynd:DALL-E 2


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband