Bloggfrslur mnaarins, febrar 2023

Hva er a sem gerir hluti olandi?

coins-gec348f6ee_1920

"Fyrir skynsama veru er einungis a sem gengur gegn nttrunni olandi, mean a sem er vieigandi getur hn ola." - Epktet

Ef a er eitthva eitt sem mr finnst erfitt a ola, er a ranglti, og srstaklega egar eir sem verr standa urfa a ola rsir fr eim sem betur standa.

Dmi um ar sem vararbjllurnar hringja hj mr:

egar strivextirhkka vegna verblgu eru a eir sem verst standa sem taka sig verstu hggin, n ess a eiga a skili, v eir sem verst standa er flki sem arf a taka sr ln til a kaupa sr ak yfir hfui. Sumir taka sr blaln en a er nnur saga. slandi er flk ekki veri gegn barsmum aujfra og fyrirtkja sem miskunnarlaust eru samkeppni vi flki gtunni.

Dmi eru til um fyrirtki sem yfirbja bir og hsni sem eru til slu. standa fjlskyldur frammi fyrir v a bja sama hlut og urfa a sj hverja einustu krnu, og urfa a bja hrra en fyrirtkin sem tla kannski a kaupa hsni til ess a leigja a t, ea hmarka grann. Leigumarkaurinn slandi er san annig a fyrirtkin sem leigja t sna enga miskunn vi a hkka leiguna a miki a leigjendur (fjlskyldur ea einstaklingar) neyast til a flytja t og finna sr ntt heimili, sem getur tt miklar og alvarlegar breytingar lfi eirra. etta er dmi um hlut sem er augljslega gegn nttrunni, gegn hinu elilega mannlegum samflgum.

Auvita a ekki a vera bartta upp lf og daua a geta eignast hsni, srstaklega landi ar sem veur er a hart a maur lifir vart veturinn af n hsnis.

essi vandi hefur komi upp va annars staar heiminum. g hef heyrt af a ak hafi veri sett leiguver einhverjum lndum Evrpu og a fyrirtkjum hafi veri banna a kaupa bir gagngert til ess a setja r leigumarka. etta eru agerir sem hafa veri kenndar vi Lxemborg og Holland, en g ekki lgin eim lndum ekki af dpt, a hugmyndirnar a baki eim su skrar og virast til ess gerar a vernda samflagi.

Mli er a hinn frjlsi markaur, egar hann verur of frjls, verur hann stundum a snilegu og miskunnarlausu afli sem tekur virkan tt eyileggingu alls ess sem flk sem verur fyrir v hefur byggt um vina. Srstaklega ef a stendur veikt fyrir, verur offorsi oft fr slku afli a hrilegt a manneskjur bugast, r brotna niur og vera aeins a skuggamynd af eirri manneskju sem r hefu geta ori. Fjrhagslegt veur getur unni mikinn skaa rtt eins og nttrulegt veur, en fjrhagslegt veur er samt ekki eitthva sem kemur fr nttrunnar hendi, heldur r samflagi manna - og er v hgt a afstra.

Ef mr er refsa fyrir a hafa broti af mr, gert eitthva annarrahlut, broti lgin, unni gegn v sem er nttrulegt, finnst mr slk refsing olanleg, v hn er a breyta ranglti rttlti. En ef mr er refsa fyrir a hafa ekki eignast jafn mikinn pening og einhver annar, fyrir a hafa fari strf sem f meallaun ea lg laun fyrir vel unni starf frekar en ofurlaun, er a olandi. v arna fr ranglti a vinna fram gegn flki. En etta gerist, og a er olandi.

a m fra rk fyrir v a eir sem eiga mest su eir sem hafa valdi mestri verblgu, og a er flki sem hefur ekki rf lnum og getur svo sannarlega veri eysluklr n ess a finna fyrir v. En verblgan kemur samt mest niur eim sem hafa ln og eiga jafnvel vandrum me a greia au.Ef flki pening krnum, hverfur hann frekar hratt, en ef a erlendan gjaldeyri, safnast sji eirra.

a virist rist a flk sem minnstu rrin hefur r llum ttum, v eir sem hafa vertrygg ln urfa a horfa upp au hkka um 10% ri skum verblgunnar, en hinir sem hafa vertrygg ln urfa a horfa upp au hkka um 8% ri. Afleiingin er a eir sem eiga miki f minna, og eir sem eiga minna tapa llu. S tilhugsun veldur mr gindum, enda segir mn rttltistilfinning a etta s rangltt.

Enn verra er egar hinir rangltu hafa dmstla, lg og reglur me sr; eitthva sem er upphaflega bi til sem tki til a binda siferi or, til a skikka ltabelgina til a haga sr almennilega. En egar ltabelgirnir eru farnir a setja lgin er voinn vs. egar eir eru bnir a hnta annig um hntana a eir sem beittir eru ranglti geti hvergi leita sr skjls, gtt ess a hlutirnir su gerir lglega og me fyrirvrum, a a veri lglegt a lberja flk me fjrhagslegu ofbeldi, svo framarlega sem a flk skrifar undir samning ess elis, er samflagi allt djpum siferilegum vanda, v lgin eru ekki samhljmi me v sem vi finnum a er rttltt. a sem strir gegn rttltiskennd okkar hltur a vera rangltt sjlfu sr.

Vi hverja tilkynningu fr Selabanka slands um a strivextir veri hkkair, ir a a vextir hsnislnum rjka upp, og egar vextir eru ornir a hir a flk rur ekki lengur vi afborganir, egar a sr a boginn er a htt spenntur a a rur ekki vi meira, er lklegt a a gefist upp v a rla til eilfarnns. a hljmar kannski ekki sem h upph ef hefur engin ln a heyra hkkun um 0.5% strivxtum, en etta getur samt tt tugi sunda mnui. N er lklegt a vextir langtmalnum bankanna hkki upp minnst 8% nstu viku, sem ir a ef hefur fengi vertryggt ln breytilegum vxtum a a breytist annig. N erum vi a tala um 8% rsgrundvelli, sem byrjar strax a telja, og byrjar a borga af v mnaarlega.

Sjlfsagt ttar venjulegt flk sig ekki hva etta ir, og meina g flk sem er ekki me hsklagru fjrmlatreikningum, en fjrmlaspekingar ekkja vel hva gerist me vaxtavexti, eitthva sem ltur mjg sakleysislega t fyrstu, en reynist svo valda grarlegum jfnui. Indverski fjrfestirinn Mohnish Pabrai hefur vitna Albert Einstein (lklega ranglega) sem tti a hafa sagt: “Vaxtavextir eru ttunda undur veraldar. S sem skilur , eignast ; s sem skilur ekki, borgar .” a Einstein hafi kannski ekki sagt etta, er sannleikskorn essu.

N langar mig a setja upp reiknidmi sem er innblsi af sgu sem Pabrai sagi essu myndbandi. Segjum a afborganir hafa veri frystar, a ekkert s greitt upp ln mnaarlega, sjum vi hvernig upphin hkkar.

Tkum vertrygg ln upp kr. 1000 (sundkall) sem fyrsta dmi, san mun g hkka dmin og reyna a tengja au vi eitthva veruleika okkar, en hr geng g t fr 8% vxtum ri, sem ir a heildarupphin fyrir vertryggu lnin er miklu hrri.

  • Eftir eitt r hefur kr. 1000 hkka upp kr. 1080
  • Eftir fimm r hefur kr. 1000 hkka upp kr. 1469
  • Eftir tu r hefur kr. 1000 hkka upp kr. 2159
  • Eftir tuttugu r hefur kr. 1000 hkka upp kr. 4.661
  • Eftir rjtu r hefur kr. 1000 hkka upp kr. 10.063

etta virist ekkert svo svakalegt, en hkkum n upphina upp 10 milljnir, en a er raunhft fyrir einhvern sem hefur teki blaln til a kaupa eitthva eins og Teslu ea nlegan og flottan bl.

  • Eftir eitt r hefur kr. 10.000.000 hkka upp kr. 10.800.000
  • Eftir fimm r hefur kr. 10.000.000 hkka upp kr. 14.690.000
  • Eftir tu r hefur kr. 10.000.000 hkka upp kr. 21.590.000
  • Eftir tuttugu r hefur kr. 10.000.000 hkka upp kr. 44.661.000
  • Eftir rjtu r hefur kr. 10.000.000 hkka upp kr. 100.063.000

Tkum 30 milljnir sem dmi:

  • Eftir eitt r hefur kr. 30.000.000 hkka upp kr. 32.400.000
  • Eftir fimm r hefur kr. 30.000.000 hkka upp kr. 44.079.842
  • Eftir tu r hefur kr. 30.000.000 hkka upp kr. 64.767.750
  • Eftir tuttugu r hefur kr. 30.000.000 hkka upp kr. 139.828.714
  • Eftir rjtu r hefur kr. 30.000.000 hkka upp kr. 301.879.707

Tkum a lokum 50 milljnir sem dmi, v a er alls ekki fjarstukennt a flk sem hefur keypt sna fyrstu b ea hs um 60 milljnir, og teki kannski um 50 milljna kr. ln fyrir v.

  • Eftir eitt r hefur kr. 50.000.000 hkka upp kr. 54.000.000
  • Eftir fimm r hefur kr. 50.000.000 hkka upp kr. 73.466.404
  • Eftir tu r hefur kr. 50.000.000 hkka upp kr. 107.946.250
  • Eftir tuttugu r hefur kr. 50.000.000 hkka upp kr. 233.047.857
  • Eftir rjtu r hefur kr. 50.000.000 hkka upp kr. 503.132.844

etta er a sem verkalsleitogar meina egar eir segja a aumenn su a spa til sn peningum lglauna- og millistttar. Ef skilur ekki essar tlur, ttaru ig kannski ekki v sem er a gerast, en ef skilur r, sru a a er holskefla rangltis a spast yfir sem eru verr staddir samflaginu, og hltur a sj a etta flk arf a verja, og ekki me v a lgmarka tjni, heldur stoppa a og refsa vieigandi htt eim sem eru a hagnast essum vieigandi leikreglum.

etta ykir kannski elilegt slensku samflagi, en a er alls ekki nttrulegt, og nokku sem lst hvergi meal simenntara ja, ja sem berjast fyrir v a srhver jflagsegn s varinn ofbeldi af hvaa tagi sem er.

v er a raun ekki forsenda ess a vi skpum samflag? A vi sfnum okkur saman til a verjast veri og vindum, og vinum okkar sem koma utan fr? Ef vi urfum lka a verjast vinum sem koma innan r samflaginu, og sem eru varir af efsta lagi ess, hljtum vi a vera vondum mlum.

Til gamans m geta til a sna hva vaxtavextir eru magna hugtak, a ef ert smilega gur skkmaur og bur andstingi upp 64 skkir, og fyrir fyrstu skkina sem vinnur fru eina krnu, en eftir hverja skk eftir a fru a tvfalda upphina. Ef vinnur allar skkirnar, veistu hva fr miki vasann? Ef reynir a reikna etta huganum getur tnt tlunni frekar fljtt, en ef maur setur etta upp formlu, verur krnutalan annig (samkvmt Pabrai):

  1. 18.446.744.073.709.551.615,-

essi lokatala er ansi h, svo frnlega h a erfitt getur veri a lta sr detta etta hug. En mli er a svona eru vextir og vaxtavextir settir upp sem grundvllur lna va um heim, en munurinn er s a verblga er reiknu ruvsi slandi en annars staar, Selabankinn bregst vi ruvsi slandi en annars staar og leikreglurnar virast ekki vera jafnar.

Af hverju a hringir ekki vivrunarbjllum hj stjrnvldum er ofar mnum skilningi.

Mynd eftir Steve Buissinne fr Pixabay

Myndband: Compounding is the 8th wonder of the world eftir Mohnish Pabrai


egar rsir sigra skynsemina

242472

“Ad hominem rs gegn einstaklingi, ekki gegn hugmynd, er miki hrs. a ir a manneskjan hefur ekkert gfulegtfram a fra um skilabo n." - Nassim Nicholas Taleb, Svarti svanurinn, 2007.

Ein ekktasta rkvilla rkfrinnar er kllu "Ad-Hominem", en stuttu mli merkir hn a egar rkrur eiga sr sta reynir gjarnan annar ailinn a brjta gegn lgmlum rkfrinnar og fara frekar manninn en boltann, svo ftboltamls nota.

etta afbrigi mlskulistarinnar sr sta egar mlandi reynir a varpa skugga mannger, vilja ea eitthva fari vimlanda frekar en a taka mlefninu sjlfu.

a er mjg gilegt a vera fyrir slkum rsum, srstaklega efvimlandinn hefur ekkert til a verja sig anna en rksemdir og gan vilja. Hann mun aldrei svara sama mli v a er ekki hans eli a sannfra ara um hva honum finnst, heldur sna fram hvernig mlum er htta raun og veru.

Vandinn er s a a er mun auveldara avekja eftirtekt og sannfra flkme skrumtilfinningum og hrum dmumfrekar en rksemdarfrslum og hfsemi.

Samt er a skylda allra egna lrisrkia fella ekki dm nema rkin hafi fullngjandi forsendur.Var rkissttasemjari hlutdrgur ea ekki snum mlflutningi? h sannleikanum hefur orspor hans var flekka af andstingum hans, honum gefnar upp sakir sem eiga ekki vi rk a styjast.

Slktgetur gerst egar heitar tilfinningar og kld rk rekast .

SjWikipedia su um Ad-hominem rkvilluna:Persnun

Mynd: Svarti Svanurinn eftir Taleb amazon.com


mbl.is „g hygg a g hafi gert allt rtt“
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Hva er verblga og hva veldur henni?

99514

Verblga er brenglun veri egar peningar tapa gildi snu. - Lewis og Forbes (2022)

Sustu misseri hafa slendingar upplifa tluvera verblgu. Selabanki slands hefur stefnu a halda verblgunni stugri annig a krnan haldi gildi snu. er markmii a rleg verblga veri 2.5% a jafnai. ri 2022 endai 9.6% rsverblgu samkvmt Hagsj Landsbankans.

Samt hafa sumar vrur hkka mun meira en 9.6%. Sem dmi er a g fer nnast daglega verslun slandi og kaupi mr ar Coca Cola Light. desember kostai hlfslters flaska tpar 140 krnur. dag kostar slk flaska 199 krnur. etta er dmi um 40% hkkun vruveri, reyndar hlut sem ekki er neitt srstaklega vinsll, en egar verblgan er 10% og varan hefur hkka um 40%, ir a aeins eitt. Ef flk heldur fram a kaupa essa vru sama mli og ur, verur verblgan mun hrri en essi 9.6%. arna er reyndar dmi um a fyrirtki verleggur vruna brenglaan mta, sem verur reyndar aeins til ess a flk httir lklega a kaupa vruna hj fyrirtkinu.

Alls konar fyrirbrum er kennt um verblgu. Fr tsumyndum Tene, til ess a flk fst ekki vinnu nema me mun betri launum eftir COVID-19. a er nokku ljst a hkkun hsnismarkai hefur veri gfurleg sustu rin, einnig a lgur rkisins janar hafa haft jafnmikil hrif verblgu og nnur r, en alls ekki takt vi a sem er a gerast samflaginu. a er eins og verblga fr rkinu s einhvers konar sjlfvirkni og flki brnni tti sig ekki a betra vri a taka mi af rkjandi standi heldur en a rlla boltanum fram eins og venjulega, a astur hafi gjrbreyst. a heyrist auveldlega innantmum rkum stjrnarlia a eir hafa ekki veri tnum, bi vrn og skn eru lleg og valdhafar dag eru a f ljtan skell vegna ess a au hafa misst einbeitinguna ea eru illa undirbin fyrir a sem er a gerast.

Anna eins hefur gerst va um heim. g frum mnum milljar dollara peningaseil fr Zimbabwe, sem reyndar var einskis viri, en s seill er afleiing verblgu ar landi sem mtti rekja til mikillar spillingar, ar sem forseti landsins hugsai mest um eigin hag og hafi engan huga velgengni eigin jar, svo framarlega sem hann fkk sitt. Sambrilegir hlutir gerust sjunda ratug sustu aldar Bandarkjunum egar Richard Nixon var forseti, egar jverjar kringum 1920 kenndu bankamnnum og gyingum um verblguna, og Rmverjar forneskju kenndu kristnu flki um verblguna. a getur veri vandasamt a finna skudlginn, en sjlfsagt er mli a a eir sem stjrna verlagi vrum og jnustu su eir sem bera strstu byrgina.

egar kemur a hkkun hsnisvers slandi, getum vi varla kennt fasteignaslum um, heldur markasflunum, samkeppni um frambo og eftirspurn, sem flk ntir sr ea ekki. Vilji flk eignast ak yfir hfu sr sta ess a ba hj foreldrum ea leigja, urfa au a kaupa sr fasteign, og eru samkeppni ekki aeins vi anna flk sem er smu stu, heldur fyrirtki sem kaupa sr fasteignir til a leigja t. a er kvein spilling, v leikurinn er ekki jafn, hvort sem ert manneskja leit a aki yfir hfui ea fyrirtki leit a auknum gra.

Markasflin ra lka egar kemur a verlagningu verslunum. Vandinn er s a vi erum h v a kaupa okkur nausynjavrur matinn, og stundum lxusvrur eins og Coca Cola Light, en getum vali a htta a kaupa lxusvrurnar. Samt hafa matvrur hkka sasta ri, og aftur verslunina sem g versla miki vi, hkka um meira en 15% einu ri, nokku sem hltur a vera algjrlega byrg eirra sem reka verslunina. Af hverju fyrirtki arf a auka vruver veit g ekki. Kannski er a vegna ess a a er a borga starfsflki snu betur, ea bara essi skp venjulega grgi. Hver veit?

a var ljst a vegna viskiptavinganavi Rssa egar eir hfu str gegn kranu a heimsmarkasver olu og gasi rauk upp va um heim, en hvergi Evrpu hefur eldsneyti veri jafn drt og slandi. Af hverju a er veit g ekki, en a hltur a vera merki um a eitthva s a egar kemur a versetningu. g geri mitt besta tmabili og reyndi a nota strt, tlai a sj hvort g gti teki virkan tt a vernda umhverfi me minni mengun vegna eigin bifreiar, en komst a v a drara var fyrir mig a taka strt, og ar a auki stti hann mig ekki samrmi vi tmatlun, sem ddi a etta reyndist gagnslaust fyrirtki, a minnsta fyrir mig.

gegnum tina hefur msu veri kennt um verblgu: slmt veur, COVID, stri kranu, launahkkanir, mikil aukning flttamanna, tsumyndir Tene, flatskjir, grgi fyrirtkja sem strast af markasflum, Krnunni, a hsnisver s inni vsitlureikningum, llegri hagstjrn, slakri stjrnsslu og ar fram eftir gtunum. Getur veri a etta s allt ea bara sumt a spila inn , og meira til?

urfum vi kannski hvert og eitt a gta okkar? a er ekki langt san a stjrnvld kvu a setja gjaldeyrishft sland, og hver veit nema eitthva svipa s kortununum nna, v a er nokku ljst a stjrnvld eru a missa stjrnina verblgunni, essari miklu furuskepnu sem enginn viristskilja ea ola, en hefur au augljsu hrif a vergildi peninga okkar minnka hratt.

g kenni ekki Selabankastjra um verblguna, a mig langi til ess eftir misheppnaan hmor hans um tsumyndir Tene. Hann reynir aeins a bregast vi henni me eim tkjum sem hann hefur, eins og strivaxtahkkunum. En r gera bara lti gagn anna en a valda meiri skaa, srstaklega eim sem skulda vegna hrra hsnislna sem tekin hafa veri vegna verlags hsnismarkanum.

Stri skudlgurinn virist vera hsnismarkaurinn ar sem einstaklingar (fjlskyldur) og fyrirtki eru a berjast um smu eignirnar - og a sjlfsgu mun halla einstaklinga og fjlskyldurnar gegn eim fyrirtkjum sem hafa miklu meiri au undir hndum. Ef slkt fr a vigangast stjrnlaust fram um komna t mun a kosta a flk hefur ekki efni eigin aki yfir hfui og neyist til a greia essum fyrirtkjum sem keypt hafa hsni leigu. Eins og vi hfum s sustu mnuum, eru slk fyrirtki fyrst og fremst a hugsa um hagnainn, en ekki flki sem br hj eim. En stareyndin er s a vi urfum ll ak yfir hfui, og a m lta a sem sjlfsg mannrttindi a eiga ak yfir hfui frekar en a leigja af fyrirtkjum sem metur auinn meira en manneskjuna.

arna er skekkja sem stjrnvld geta laga, en au urfa a vakna, skilja og sj fyrst, og ekki gera bara eitthva t blinn. Heldur tta sig vandanum og taka aeins honum.

annig blasir etta vi mr a minnsta.

Mynd eftirBrian Adcock


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband