Hugleišing um muninn į fréttum og fölskum fréttum

CalvinHobbesTruth

Fréttir eru frįsagnir af stašreyndum sem hafa gerst og hafa įkvešiš mikilvęgi, sem žżšir aš oft žarf aš setja fréttirnar ķ samhengi viš ašra hluti sem eru aš gerast.

Falskar fréttir eru frįsagnir af skošunum sem fólk hefur, og lįtiš er eins og žessar skošanir séu stašreyndir. Žaš aš setja žessar skošanir ķ samhengi viš ašra hluti sem eru aš gerast er lķkast til litaš af žessum skošunum, og veršur aš samsęriskenningum frekar en frétt.

Žegar fréttamenn segja til dęmis frį stjórnmįlamanni sem lżgur, žį er žaš frétt, žar sem slķkt er atlaga aš sannleikanum, en sannleikurinn er bundinn, ekki ašeins fréttamennsku heilögum böndum, heldur samfélagssįttmįlanum öllum. Įn sannleikans veit fjöldinn ekki hvaš er upp eša nišur, į erfišara meš aš įtta sig į hvaš er satt og hvaš ósatt, sem getur skapaš óvissu og sundrung. 

En hvaš er sannleikurinn? Reynum aš svara žvķ.

Sannleikurinn er sambandiš milli allra stašreynda sem eiga sér staš ķ heiminum og hvernig viš hugsum um heiminn. Engin ein manneskja getur vitaš af öllu sem hefur gerst, žannig aš viš žurfum aš įtta okkur į lögmįlum sem hafa įhrif į žaš sem gerist. Til dęmis er mikilvęgt fyrir okkur aš skilja žyngdarafliš til aš įtta okkur į hvernig įhrif slys hafa į einstaka lķf. Eins er mikilvęgt fyrir okkur aš skilja samfélagssįttmįlann til aš įtta okkur į hvernig ósannindi žeirra sem hafa völdin hafa įhrif į lķf žeirra sem lifa eftir sįttmįlanum.

Viš hugsum į ólķkan hįtt. Öll hugsum viš, en misdjśpt og misvel. Žvķ dżpra sem viš förum og žvķ betur sem viš žekkjum reglur rökhugsunar, og öll žau brögš og brellur sem virka til aš rugla fólk ķ rżminu, žvķ betra. Žaš er munur į fólki sem notar žessa žekkingu til aš veita sannleikanum vegferš og žeim sem nota žessa žekkingu til aš blekkja. Žaš er mikilvęgt aš skilja žennan greinarmun, og įtta žig į hver reynir aš blekkja žig og hver reynir aš leiša sannleikann ķ ljós, žvķ einum geturšu treyst en hinum ekki.

Ég ber grķšarlega viršingu fyrir stétt fréttafólks, sem vinnur aš žvķ höršum höndum, nótt sem nżtan dag, aš deila meš okkur stašreyndum sem skipta mįli fyrir okkur, afhjśpun blekkinga, śtskżringu aš samhengi, og vangaveltum um mögulegar afleišingar. Žetta fólk heldur sannleikanum lifandi, rétt eins og lęknar styšja aš almennu heilbrigši. 

Svo eru žaš hinir sem flytja samsęriskenningar. Žaš er mikilvęgt aš hugsa djśpt og gagnrżniš, og skilja hverjir žaš eru sem flytja samsęriskenningar, sem hafa enga dżpri sönnunarbirgši en aš einhver trśi kenningunni. 

Til dęmis er žaš samsęriskenning aš CNN, BBC, Washington Post, New York Times og RŚV séu falsfréttastofur, enda vinna žęr aš žvķ aš finna sannleikanum farveg. Hins vegar gerist žaš stundum aš fréttamenn gera mistök, og žį er mikilvęgt fyrir vištakendur aš nżta virka gagnrżna hugsun. CNN hefur veriš įsakaš fyrir aš vera falsfréttastofa fyrir žaš aš benda į orš sem valdamenn hafa sagt, skoša žau ķ samhengi og velta fyrir sér hvaš žau žżša fyrir framhaldiš. Svo framarlega sem aš stutt er viš góša rökhugsun, og žaš višmiš aš finna sannleikanum farveg, er slķkt ekki fölsk frétt. Hins vegar aš kalla slķkar fréttar falskar fréttir, eru skošanir, en ekki fréttir, og žį skošanir sem tengjast hagsmunum og takmörkušu samhengi frekar en vķšara samhengi.

Sannar fréttir eru óžęgilegar žeim sem reyna aš fela hlutina, og reyna aš spinna sögur sem henta eigin hagsmunum, žvķ aš sannleikurinn spillir lygafléttum. Žaš fer grķšarleg orka og peningur ķ aš spinna sögur, semja pólitķsk leikrit, til aš fela sannleikann, skapa óvini og sundrung, til žess aš višhalda eigin hagsmunum og völdum. Žvķ mišur virkar žetta og hefur hręšileg įhrif į lķf einstaklinga sem lifa ķ samfélögum žar sem slķk spilling nęr rótfestu.

Žessi spurning um muninn į fréttum og fölskum fréttum er grķšarlega mikilvęg, og hśn er įberandi. Ef žś veifar henni ķ burtu og veitir henni ekki athygli, munu skošanir žķnar til framtķšar litast jafnt af sannindum sem ósannindum, en fyrir žį sem hugsa djśpt og gagnrżniš er markmišiš aš hafa skošanir sem eru einungis byggšar į žvķ sem satt reynist, en śtrżma hinu śr eigin hugarheimi, eša aš minnsta kosti flokka žaš sem hyllingar, ķmyndun eša sögur, frekar en eitthvaš sem skynsamlegt er aš lifa eftir.

 

Mynd: Twitter Calvin & Hobbes


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Žorsteinn Briem

Hlutlaus fréttaskrif eru ekki til, žvķ allir blašamenn hafa einhverjar skošanir į žvķ sem žeir skrifa um.

Žeir įkveša til aš mynda hverju žeir segja frį ķ viškomandi frétt og hverju žeir sleppa.

Ķ fréttinni byrja žeir į aš nefna žaš sem žeir telja ašalatriši fréttarinnar og segja sķšast frį žvķ sem žeir telja skipta minnstu mįli.

Aš lokum er fyrirsögn fréttarinnar skrifuš og blašamašurinn skrifar hana śtfrį žvķ sem hann telur vera ašalatriši fréttarinnar.

Žar aš auki gęti fréttastjóri breytt fyrirsögninni og stytt fréttina, og žannig breytt henni verulega samkvęmt sinni skošun į mįlinu, sem gęti fariš eftir stjórnmįlaskošunum hans.

Annar blašamašur gęti skrifaš allt öšruvķsi frétt um nįkvęmlega sama mįlefni og engir tveir menn hafa nįkvęmlega sömu skošanir į öllum hlutum.

Og ritstjórinn getur tekiš įkvöršun um hvaša fréttir eru birtar į forsķšu blašsins.

Fréttastjóri getur bešiš blašamann um aš skrifa fréttaskżringu um įkvešiš mįlefni og hśn byggist einnig į skošunum viškomandi blašamanns į žvķ hvaš telst vera ašalatriši mįlsins.

Fjölmargt sem telst vera sannindi er žaš ekki lengur eftir til dęmis tvo įratugi og žannig er sķfellt veriš aš breyta kennslubókum.

Žaš sem almennt var tališ ķ lagi hér į Ķslandi aš segja um til aš mynda svart fólk og fatlaša fyrir nokkrum įratugum er žaš ekki lengur.

Tveir ljósmyndarar geta einnig tekiš tvęr gjörólķkar myndir af mannfjölda ķ mótmęlum į Austurvelli, žannig aš į annarri myndinni viršist vera margt fólk en į hinni tiltölulega fįir.

Eru margar eša fįar verslanir į Laugaveginum hér ķ Reykjavķk, koma žangaš margir eša fįir og eru mörg eša fį verslunarrżmi laus ķ götunni?

Į Laugavegi eru 140 verslunar- og žjónusturżmi f
rį Bankastręti aš Snorrabraut og ef 7 žeirra eru laus eru žau 5% af heildarfjöldanum.

Eru 5% mikiš eša lķtiš? Laugavegurinn er mesta verslunargata landsins og įriš 2017 gengu eša hjólušu nešst į Laugaveginum 17 žśsund manns į dag aš mešaltali, um sex milljónir manna į įri. Er žaš mikiš eša lķtiš hér į Ķslandi?

Upphęš hśsaleigu verslunarhśsnęšis fer eftir eftirspurninni į viškomandi svęši og er hśn hį eša lįg į Laugaveginum?

Žorsteinn Briem, 20.6.2020 kl. 09:32

2 Smįmynd: Žorsteinn Briem

Žorsteinn Briem, 20.6.2020 kl. 09:41

3 Smįmynd: Örn Einar Hansen

CNN, Washington Post og žį sérstaklega New York TImes eru fals fréttastofur. Žęr flytja ekki fréttir, heldur pólitķskan įróšur ... Fox dansar į lķnunni, meš aš hafa "bįšar hlišar" ķ fluttningi sķnum ... BBC, er rķkisrekiš og eins og RŚV, ekki lengur hlutlaust. BBC, ķ dag myndi aldrei leifa Monty Python, til dęmis.

Menn hugsa alltaf um "sannleika", sem absolutum.  Žaš finnst enginn alheims sannleikur ... žaš sem žś upplifir aš sé sannleikur, er subjective truth ... subjectio sem ķ raun žżšir "rangt, eša svindl".

Örn Einar Hansen, 20.6.2020 kl. 15:54

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband