Viltu heyra sannleikann?

1984

g var aldrei gur Morfs, hvorki sem keppandi n jlfari. Af smu stu yri g aldrei gur stjrnmlamaur innan slenskrar umruhefar. g ber of mikla viringu fyrir sannleikanum og hversu erfitt er a nlgast hann, til ess a g geti gert lti r llu v ferli me eim htti sem gerur er ing- og htarslum.

Reyndar jlfai g smilega sigurslt li til rukeppni egar g kenndi vi mexkskan framhaldsskla, en eirri keppni voru reglurnar svolti ruvsi en Morfs og dmararnir afar harir og ekktu vel flestar rkvillubrellurnar bkinni. Keppendur voru dregnir niur fyrir a nota sannfrandi herslur frekar en stareyndir ea g rk.

a var lg mest hersla a koma raunverulegri ekkingu til skila og undantekningarlaust voru mlefnin sem rtt var um bygg raunverulegum mlefnum ntmasamflagi, og urfti a ra mlin af dpt. g man a eitt umruefni var "Morin Juarez" ar sem keppendur urftu a grafast fyrir um hverjar orsakirnar voru fyrir v a mikill fjldi kvenna hafi veri myrtur Juarez. etta var ekki me ea mti, heldur urftu liin a rannsaka mli, koma me kenningu og standa vi hana sem hpur. Reyndar var passa upp a lk li vru ekki me smu kenningu.

Einnig var lg hersla a keppni og alvara vru tvennt lkt, a essi ruhld voru fyrst og fremst ger til leiks og jlfunar rkhugsun, og gur undirbningur fyrir leitogastrf.

Morfs er keppni ruhldum. Stjrnmlaumran slandi er kapprustl. Alls ekki sanngjarn samanburur. Kapprur snast um a taka afstu og nota ll tiltk rk til a standa vi afstu, h v hvort afstaan s raun heilbrig, g ea rtt. S vinnur sem rkstyur betur, ekki endilega s sem hefur rtt fyrir sr.

Vandamli vex egar flk httir a greina muninn kappru og samrum, en samrum er niurstaan ekki gefin fyrirfram, frekar en hn tti a vera egar leita er gra markmia t fr sanngjrnum krfum, og unnar lausnir t fr markmiunum me v a tta sig veruleikanum, en ekki eim sndarveruleika sem kapprustllinn skapar.

egar rir mlin t fr fyrirfram gefinni skoun ertu dmd(ur) til a standa vi skoun og berjast vi a fylla upp rkholur me llu tiltku. ar sem ekkert rkvillueftirlit er til slandi, er ofgntt af slkri notkun umrunni. Algengastar virast vera r villur egar mlefni er dmt fyrirfram tfr skounum einstaklingi ea hpi. Tilfinningarnar slkri umru yfirgnfa alltaf hina hgvru og hljltu skynsemi, sem fstir virast sj, enda umran til a gruggast eftir stugt sktkast.

Mlskulist er a sjlfsgu ekki illt fyrirbri egar henni er teki sem leik. Hn verur hins vegar a afar flugu tki hndum eirra sem eru frir a nota a, og srstaklega egar heyrendur kunna ekki a greina rk fr rkvillu, gilda rksemdafrslu fr gildri, reianlegar heimildir fr reianlegum, sannsgli fr lygum, heilindi fr klkjum, kjarna fr hismi.

etta fyrirbri er ekkt meal vsindamanna sem kannast vel vi a vsindalegar kenningar eru opnar fyrir stugri gagnrni, og reyndar er rf slkri harri gagnrni til a sannreyna vsindalega ekkingu, sem telst aldrei fullkomlega rugg. egar frimenn koma hins vegar fram me kenningar sem eir eru sannfrir um a su 100% ruggar, sannar og rttar, a er einmitt sem rtt er a hafa varann og kanna vel rkin sem liggja bakvi, hverjar forsendurnar eru og af hverju eim er haldi fram.

Ef heyrir einhvern fullyra a eitthva s stareynd sem vsindin hafa endanlega sanna, arftu a hlusta vandlega og velta fyrir r hvort a geti veri rtt. g hef ekki enn rekist vsindalegu kenningu sem allir frimenn vikomandi svis eru sammla um. Og eir vru a, hvernig gtu eir vita me fullvissu a kenningin s snn?

a virist lti ekkert plss fyrir efasemdir slenskri stjrnmlaumru. a virist vera lti umburarlyndi gagnvart vissu og sannleiksleit. Ef vikomandi hefur ekki ll svr tilbin, helst gr, fellur vikomandi hratt liti og verur ekki hlusta hann. v verur hinn athyglisurfandi stjrnmlamaur a vera fljtur a sja saman svr, hvort sem au innihalda ekkingu ea bara sannfringu, v eitthva er betra en ekkert eim heimi.

a arf ekki bara a breyta stjrnmlamnnum og rutkni eirra, heldur urfum vi a lra virka hlustun og taka tt umrunni. Eigin skoanir roskast betur me tttku heldur en me hljltri hlustun.

Kannski fjlmilar hafi tt undir menningu ar sem fir tvaldir eru jlfair til rumennsku og tjningar, en gfurlegur meirihluti situr gull heima stofu og tekur vi skilaboum fr essum jlfuu einstaklingum formi frtta ea skoanaskipta, n ess a taka sjlfir virkan tt umrunni. tli mgurinn og margmenni sem situr heima stofu tti sig hversu miki vald getur falist v a lta eigin rdd heyrast, ekki s nema me athugasemd bloggsu, ea kjsa me veskinu?

Fyrir hvert andlit sem birtist sjnvarpsskj og tjir eigin skoun ea flokksins sitja sund manns gulir heima stofu og koma eigin rdd aldrei t til jflagsins, nema kannski beinan htt me kaffistofurabbi og ru spjalli. annig er slenskur veruleiki dag. annig er etta um allan heim. Kerfi er til staar og vi ltum stjrnast af v n ess a hafa val um hvaa hrif a hefur lf okkar og kvaranir, framt jar okkar og sjlfsmynd.

Mr hefur oft blskra, srstaklega egar flokksflagar flykkjast fyrir framan sjnvarpsmyndavlar til a rttlta gltu mlefni me orskri og bulli, og komast upp me a.


mbl.is slensk umruhef lkist Morfs-keppni
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: Sumarlii Einar Daason

etta er einmitt kjarni mlsins. a er hellingur af flk hr landi sem er bi a vera ngt ratugi en a orir ekki a kvarta af tta vi a vera talair kaf, vera liti heimskt ea a sjnvarpsmyndavlar ni a festa heimsku sna endanlega mynd fyrir framan alj. annig er bi a spila me slensk stjrnml gegnum okkar unga lveldi (nverandi).

Steingrmur J. Sigfsson er mjg gott dmi um etta. Hann getur ekki svara spurningum efnislega ogpir hreinlega yfirflk - gefur til kynna beint avikomandi s heimskur og skilji ekki neitt - srstaklega ef arir erua fylgjast me. Steingrmur er bara eitt mjg alvarlegt dmi, en a eru margir svona sem eru enn sitjandi ingi.

Sumarlii Einar Daason, 30.4.2010 kl. 08:34

2 Smmynd: Arnar Plsson

Takk fyrir gan pistil Hrannar

a er nausynlegt a benda muninn rkrum og kapprum.

Einnig finnst mr skorta tluvert upp a flk skilji eli vsinda, og v miur rlar v hj r.

egar frimenn koma hins vegar fram me kenningar sem eir eru sannfrir um a su 100% ruggar, sannar og rttar, a er einmitt sem rtt er a hafa varann og kanna vel rkin sem liggja bakvi, hverjar forsendurnar eru og af hverju eim er haldi fram.

Ef heyrir einhvern fullyra a eitthva s stareynd sem vsindin hafa endanlega sanna, arftu a hlusta vandlega og velta fyrir r hvort a geti veri rtt. g hef ekki enn rekist vsindalegu kenningu sem allir frimenn vikomandi svis eru sammla um. Og eir vru a, hvernig gtu eir vita me fullvissu a kenningin s snn?

Hrna hefir geta rtt stuttlega afer vsinda. vsindum getur veri 100% viss um a tilgta s snn, en aldrei 100% um a hn s snn!

En tilgtur vera a lgmlum og vsindakenningum egar r hafa staist endurteknar prfanir. ess vegna tlum vi um yngdalgml Newtons, gaslgmli, afstiskenningu Einsteins og runarkenningu Darwins.

Annar punktur. segir:

ar sem ekkert rkvillueftirlit er til slandi, er ofgntt af slkri notkun umrunni.

Vandamli er lika a a frttamilar athuga ekki stareyndir,"fact checking" er str hluti af alvru frttamilum erlendis en v miur virist etta ekki vera stunda af neinni festu hr. Nkvmlega ess vegna geta frttamennirnir ekki reki bulli niur kok stjrnmlamnnunum ea viskiptajfrunum.

Arnar Plsson, 4.5.2010 kl. 11:47

3 Smmynd: Hrannar Baldursson

Takk fyrir etta Arnar. Srstaklega finnst mr g essi setning n: " vsindum getur veri 100% viss um a tilgta s snn, en aldrei 100% um a hn s snn!" og tti hugavert a vita meira um af hverju allar vsindalegar tilgtur su sannar.

Hrannar Baldursson, 4.5.2010 kl. 12:38

4 Smmynd: Arnar Plsson

Hrannar

Reyndar var oralagi mitt nkvmt arna.

egar g tti vi a maur gti veri 100% viss um a tilgta vri snn meinti g:

Ef prfar kvena tilgtu 100 sinnum, og afsannar hana llum tilfellum, eru yfirgnfandi lkur v a hn s snn. En r eru aldrei alveg 100%, v a er mguleiki v a ef framkvmir eina miljn prfanna, a fyrstu 100 prfin hafi falli tilgtunni hag af hreinni tilviljun!

Mguleikinn er reyndar afskaplega, afskaplega ltill! Og v leyfum vi okkur a segja a tilgta, eins og s a smskammta"lyf" dugi til lkninga, s endanlega afsnnu.

Reyndar skil g ekki alveg hva ert a fara me:

...af hverju allar vsindalegar tilgtur su sannar.

a er bi a afsanna fullt af vsindalegum tilgtum, en margar eirra hafa staist trekaar prfanir og vera annig a lgmlum og kenningum.

Arnar Plsson, 5.5.2010 kl. 09:15

5 Smmynd: Hrannar Baldursson

g var a velta essari setningu inni fyrir mr: " vsindum getur veri 100% viss um a tilgta s snn," en ert binn a tskra gtlega hva meintir.

Var a ekki Wittgenstein sem hlt v fram a uppruni alls heimspekilegs greinings felist misskilningi vegna oralags? Mr snist eitthva slkt vera gangi hj okkur.

Hrannar Baldursson, 5.5.2010 kl. 10:16

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband