Bloggfrslur mnaarins, jl 2012

ttu ingmenn a fylgja forystu flokksins blindni ea stunda gagnrna hugsun srhverju mli?

slandi, s utanfr, virist flokkaplitk einkennast af skorti gagnrnni hugsun. Hpur flks setur kvenar lnur, markmi, reikna g me, og san eiga allir ingmenn vikomandi flokks a fylgja essum lnum. Eftir a hafa fylgt essum lnum blindandi einhvern tma, geta eir fari a tra meira lnuna sjlfa heldur en eigin dmgreind. a er httulegt og getur ori til ess a slmar kvaranir eru teknar og jafnvel barist af hrku til a eigin lna ni a halda. Srstaklega slmt er egar lnan verur afst og tengd hag flokksins fyrst og fremst: til dmis er lnan "a n vldum" mun verri en a "vernda hag jarinnar". Hversu gfug sem essi lna getur ori, m aldrei gera hana a tab, einhverju sem ekki m gagnrna.

g velti fyrir mer hvort a alingismenn spyrji sig gagnrnna spurninga fyrir hverja einustu lagasetningu, ea hvort eir nenni kannski ekki a pla llum essum lgum og langi frekar a gera eitthva anna. Spyrja eir sig essara grundvallarspurninga egar kemur a nrri lagasetningu?

  1. Eru nju lgin sanngjrn?
  2. Hvert er markmi eirra?
  3. Eru au lkleg til a n tilsettum rangri?
  4. Gtu au vart veri einhverjum skaleg?
  5. Ef au gtu veri skaleg, getum vi bori saman mgulegan skaa og mgulegt viri?
Umrur um n lg ttu a snast um slkar spurningar, kafa djpt mli. Ekki bara rasa og san lta meirihluta ings ra. a hltur a vera mgulegt a komast a skynsamlegum niurstum egar kemur a lgum, n ess a tengja au flokksplitk.
Vandinn vi stjrnmlin er a stjrnmlamenn urfa sfellt a hugsa um eigin stu innan flokksins. Segi eir ea meti eitthva sem ekki er samrmi vi flokkslnur, er a lklegt til a skapa vild gagnvart persnu eirra. Mtsgnin hrna er s a hpur er lklegri til a n rangri ef allir stefna a sama marki, en ef markmii gefur gagnrnni hugsun ekkert svigrm, eru litlar lkur a vinnan veri endanum til gs.
Markmi, hins vegar, sem gera r fyrir gagnrnni hugsun, hvetja flokksmenn til a rannsaka og meta hvert ml eim forsendum sem mli stendur , sta ess a setja flokkslnuna sem forsendu, vri lklegra til rangurs en flest au stjrnmlafl sem vi upplifum dag, ar sem nausynlegt virist vera a sl fram hugmynd og standa vi hana gegnum ykkt og unnt.
Mr lkai vi Borgarahreyfinguna egar hn fyrst kom fram, v grundvelli stendur hn fyrir gagnrna hugsun. En ekki eitt r lei eftir a fjrir melimir komust ing, a rsfundi samtakanna var reynt a koma flokkslnuhugsuninni inn flokkinn. ess vegna var Hreyfingin til. a er eins og slensk stjrnmlahef vinni gegn gagnrnni hugsun, sjlfsagt n ess a tti sig a hn geri a. Af essum skum grunar mig a flokkur sem nefnir sig "Samstaa" ea "Samfylking" standi illa, v a nafni flokkanna felst veikleiki eirra, a betra s a standa saman heldur en a hugsa gagnrni um hvert ml. Sjlfstisflokkurinn hefur gott hugtak heiti snu, en virist v miur ekki fylgja v eftir reynd, heldur fellur smu gryfjuna, a fylgja flokkslnu, heldur en a kafa djpt srhvert ml.
annig ltur etta t fr mnu sjnarhorni.
Gagnrnin hugsun krefst tluverrar sjlfskounar af eim sem stundar hana. S sem heyrir nja hugmynd gti hugsa me sr "etta hljmar vel", "essi ingmaur flytur mli af sannfringu", ea "essi ingmaur er svo flottur a mli hltur a vera vel unni", ea "hvlkt hneyksli!"
Gagnrnin hugsun kemur ekki veg fyrir essa fyrstu tilfinningar, heldur krefst ess a vi hugsum dpra, a vi metum ekki aeins viri vikomandi hugmyndar, heldur einnig viri okkar eigin gildisdms hugmyndunum. Vi getum nefnilega haft rangt fyrir okkur, sama hversu hrifin ea hneykslu vi getum veri vi fyrstu kynni.
Me v a efast ekki aeins um flokkslnuna, heldur einnig um okkar eigin persnulegu lnu, og me v a rannsaka ekki aeins bar, heldur allar hliar vikomandi mls, stundum vi gagnrna hugsun. Ef okkur finnst eitthva augljslega rtt, og gefum sjlfum okkur ekki fri a meta hvort okkar eigin dmur s rttur ea rangur, stundum vi ekki gagnrna hugsun.
a er nefnilega tvennt lkt: a vera gagnrninn andstar skoanir, og a hugsa gagnrni.
t fr essu tti a vera ljst a hinn gagnrni hugsuur arf a hafa frjtt myndunarafl, til a mynda sr lkar mgulegar astur sem geta komi upp vegna lagasetningarinnar, verur a vera rkfastur, til a sj tfyrir eigin skoanir og gildisdma, og arf a geta endurmeti mli eftir a hafa last ann skilning mlinu sem nausynlegur er.
Me v a hugsa slkan htt, vrum vi ekki aeins lkleg til a vera me ea mti lagasetningunni, ea flokkinum sem flytur hana, heldur tta okkur hvort hn s g ea slm, og finna betri leiir til a n v markmii sem lagasetningunni er tla.


Hver er munurinn hugsun, gagnrnni hugsun og umhugsun?

Hugsun er kalla a fyrirbri sem sr sta egar vi tkum kvaranir. essar kvaranir geta veri misjafnlega gar, og virast tilviljunarkenndari eftir v sem hugsunin bakvi r er minni. annig mtti segja a vi hugsum rj lka vegu. Vi getum sleppt hugsunarleysinu, sem yfirleitt birtist sem innsi, fordmar, rjska ea jafnvel heimska, hva svo sem a er.

Hugsun n umhugsunar virist vera sem streymandi fljt, tengt eim reitum sem skynfri okkar taka vi sfellu, og athfnum okkar renna hugsanir okkar saman vi essi reiti. Dmi um slka hugsun er egar vi tkum manneskju algjrlega til fyrirmyndar, vi hermum eftir v sem hn gerir, ekki vegna ess a a sem hn gerir er eitthva gott ea merkilegt, heldur einfaldlega vegna ess a ef einhver gerir eitthva kvei, er vikomandi binn a opna mguleikann fyrir v a arir geri a sama.

Umhugsun er nsta stig hugsunar, egar manneskja sem horfir ara manneskju gera eitthva, ea segja eitthva, og sta ess a apa eftir fyrri manneskjunni, staldrar vikomand vi og veltir hlutunum fyrir sr. etta getur ori til ess a betri kvaranir eru teknar, og ekki apa eftir llu fr hverjum sem er.

Gagnrnin hugsun er enn ra stig hugsunar. Munurinn gagnrnni hugsun og umhugsun er s a umhugsunin a til a vera tilviljunarkennd, mean gagnrnin hugsun er kerfisbundin, a kvenu marki. Hinn gagnrni hugsuur gerir sr grein fyrir hvort hann hafi ekkingu ea skilning fyrirbri, ltur ekkingu sna og skilning tala gegnum eigin verk, getur einnig rannsaka og rnt betur eigin skilning, ekkingu og verk. Hann getur einnig tengt essar hugmyndir rum hugmyndum og tta sig annig vntum hlium eigin ekkingar, og loks eftir slka rannskn verur vikomandi tilbinn til a taka kvrun sem byggir vikomandi ekkingu, skilningu og verkum. Og ekki ng me a, hann ttar sig a honum getur skeika, a hann hafi unni rannskn sna vel, og er alltaf tilbinn a endurskoa eigin dma, sem og dma annarra.

a er fyrst egar gagnrnin hugsun er unnin hpi flks, sem hn verur a mgnuu verkfri, ekki aeins til a bta ekkingu srhvers tttakenda, heldur einnig til a mynda samru sem getur ra ekkingu, skilning og verk sem framkvmd fyrirtkis ea stofnunar.

g veit ekki hvort til s enn ra stig hugsunar ea hugsunarleysis, einhvers konar uppljmun ea innsi; og er satt best a segja ekki viss um hver munurinn er innsi, fordmum, rjsku og heimsku.

daglegu lfi reikna g me a manneskjur stundi afar takmarka gagnrna hugsun, einfaldlega vegna ess a a kostar mikla vinnu og aga. Gagnrnin hugsun er grundvallarstarfsemi htknifyrirtkja og hsklum, kennslu, run, forritun, verkfri, og ar fram eftir gtunum.

tli flk almennt nenni a beita gagnrnni hugsun? Er ekki miklu auveldara a fylgja flgunum, ea staldra vi og skoa hlutina aeins betur, og taka san kvrun? Nennum vi a kafa ngu djpt til a taka vitrar kvaranir, nennum vi a ra saman af viti, rannsaka okkar eigin hugmyndir, eins og til dmis fyrir lrislegar kosningar ingflokkum ea forseta?

Er a sta ess a almenningslitinu er meira stjrna af tr og plitk en gagnrnni hugsun? Leti? Skortur aga? er g ekki aeins a tala um slenskt samhengi, heldur aljlega rlkunarhneig til leti, agaleysis og skilyrislausrar hlni gagnvart yfirvaldi, hvaa yfirvaldi sem er.


Hvaan sprettur illskan?

Minningarathfnin um frnarlmbin 22. jl 2012 tey var falleg og einlg. etta var mib Stavanger. lok athafnarinnar fleytti fjldi flks rsum tjrninni til minningar um flki sem missti lfi essari grimmu, kldu og aulskipulguu rs.
Aeins eitt or virist geta lst v sem vi upplifum vi umhugsun um slk voaverk: illska.
Illsku er hgt a skilgreina sem vsvitandi og samfellda tlun til a valda skaa, og fylgja essari tlun eftir verki, oftar en einu sinni.
Hvaan tli slk illska spretti?
Spinozasagi sifri sinni: "...ef mannshugurinn hefi ekkert anna en ngu gar hugmyndir, myndi hann ekki forma neina hugmynd um illsku."
mtti hugleia, hvort a menntun s meal annars tla a trma hugmyndum um illsku, ar sem menntun vinnur a innleiingu gra hugmynda huga srhverra manneskju heildstan htt, hugmynda sem byggja ekkingu, hinu sanna, hinu ga, hinu fagra og heilsteyptri heimsmynd.
egar heimsmyndin skekkist hugum okkar, egar hn er lgu a einflduum hugmyndum um heiminn, sta ess a vera takt vi veruleikann og heilbrigt samflag, getur hva sem er gerst. a er sem vi gerum mistk. Ef vi ttum okkur ekki a mistk okkar voru mistk, og endurtkum au, erum vi ekki ill?
Illskan sprettur upp bi heilbrigum og spilltum samflgum. Einhvern veginn virist illskan vera sjlfsagari ar sem spillingin er meiri. En heilbrigu samflagi, ar sem spilling fr ekki a skjta rtum, verur illskan meira berandi og erfiari vifangs, enda engar auveldar lausnir til illsku samflagi sem gerir ekki r fyrir henni.
Sjlfsagt er mrgum spurningum svara essari stuttu hugleiingu um forsendur voaverkana tey fyrir ri og Bandarkjunum fyrir feinum dgum, en g er viss um a svari er ekkert einfalt. mrg sund r hefur mannvonska, grimmd, og hrein illska veri mannkyninu rgta, sem engin vsindi ea fri geta svara endanlega.

a agga niur gilegum rddum eins og Snorra Betel og blaamnnum Vikunnar?

slensk stjrnvld og rttarkerfi virast ekki tta sig eli mlfrelsis.
Tvr blaakonur Vikunnar voru sakfelldar fyrir a hafa rtt eftir vimlendum snum og birta a prenti. Mannrttindadmstll hefur komist a eirri niurstu a essi dmur er skjn vi mannrttindi.
Manni er viki r kennarastarfi fyrir a telja og skrifa um skoun sna um samkynhneig, sem virist skjn vi slenskan rtttrna. g get ekki skili a essi skoun rttlti brottvikningu, a hn virist stra gegn plitskri rttsni slendinga ri 2012. Mig grunar a essi afr a Snorra veri tlku sem brot mannrttindum af sama mannrttindardmstli.
Mannrttindasttmli sameinuu janna fjallar um tjningarfrelsi sem nausynlegan rtt, a vi hfum ll rtt til a hugsa og tj skoanir okkar, sama hverjar r eru, og sama a skoanir okkar su vinslar, ekki a vera hgt a sna eim niur me lgum, svo framarlega sem a essar skoanir su ekki beinlnis httulegar ryggi manneskju ea hpi. Og g ekki vi hvort a r sri tilfinningar einhverra t b.
a er mikilvgt a vira rtt hvers og eins til a hafa eigin skoanir og tj r, hversu ljtar og andstyggilegar manni getur tt r, v a aggaar skoanir, su r ljtar og andstyggilegar, grassera miklu betur egar r f a krauma undir niri en egar r eru beinlnis tjar og gagnrndar.
a er mikilvgt a leyfa gilegum rddum a komast a. gileg gagnrni getur stua okkur til a hugsa mlin upp ntt. n slkrar gagnrni nr heimskan a skjta rtum. Gagnrni getur ekki blmstra n ess a allar hliar mlsins fi a heyrast.
urfum vi ekki frekar a hugsa um a sem vi heyrum og upplifum, frekar en a tiloka a sem vi heyrum og upplifum?

Er gmennskan a hverfa r heiminum?

dag hitti g manneskju sem yfirleitt er kt, gl og svolti hvr. g spuri hana hvernig hn hefi a. Hn leit mig, gul. Depurin blikai augum hennar. g settist niur og hlustai.
Eftir samtali sagi hn:
"Veistu hva? ert eina manneskjan sem spyr mig hvernig g hef a, enginn annar gerir a, og g finn a meinar a. akka r fyrir."
Mr fannst etta frekar hugnanlegt hrs. Getur veri a flk almennt s svo sinnulaust gagnvart nunganum? Er einhver samflagslegur sjkdmur a herja okkur, a ta okkur innanfr, eitthva sem segir okkur a betra s a skipta sr ekki af ru flki frekar en a sna umhyggju?
Samflg hafa stofnanir sem eiga a verja gmennskuna, styja vi siferilega gott lf, a vi hugsum hvert um anna. Yfirleitt eru etta trarstofnanir, enda virast arar stofnanir me tmanum vera a einhvers konar vlum ar sem starfsmenn sinna skyldum snum vlrnt frekar en me al. Kannski a s ekki rtti leiin til a styja vi gmennsku.
tli s hgt a kenna flki a vera gtt vi nungann? Er a lrdmur sem ntmamaurinn krir sig um?
Er gmennskan kannski httu?

Hver er munurinn herskrri gagnrni og gagnrnni hugsun?

Ekki aeins essu bloggi, heldur umrum vs vegar um vefinn, og samflaginu, bi v slenska og aljlega, virast tvr lkar merkingar vera lagar hugtaki gagnrni. nnur merkinginvirist lta gagnrni sem einhvers konar herskan rttaleik, ar sem einn keppandi ea li er gegn rum keppanda ea ru lii. annig snst kappran um a hver er meira sannfrandi og endanum verur einhver a vera nmer eitt: sigurvegari kapprunnar.Hin merking gagnrnihugtaksins, er mr meira hugleikin, en er gagnrnin mikilvgur ttur samru ar sem sannleika mlsins er leita.

Afskrmi mlefnalegrar umru sr sta egar a minnsta kosti einn aili samrunni er herskr, ar sem eir sem umran er tekin gslingu og ekki gefist upp fyrr en arir eru komnir eirra skoun, ea gefast upp a ra mlin eirra kappruforsendum. telja hinir hersku gagnrnendur sig sjlfsagt hafa sigra umrunni, eins og a a geta haldi sr andanum lengur en hinn geri vikomandi a fiski. Vandinn er sfellt s a slkri tegund gagnrni hefur gagnrnandinn vali sna skoun og kvei a verja hana, frekar en a leita skounarinnar me gagnrnni afer. annig er kapprumaurinn viss um rttmti eigin skounar, en gagnrni hugsuurinn er a ekki, og ttar sig a vissa getur veri nr sannleikanum en fullvissa.

Hersk gagnrni arf a vera vel rmmu inn til ess a hn fari ekki r bndunum. Gagnrnin hugsun, aftur mti, gerir t a rannsaka forsendur hugtaka, fullyringa og hugmynda, og finni hn galla, reynir hn a lsa gallanum af nkvmni og al, og ar a auki reynir hn a finna forsendur gallans og hvort arar betri leiir su hfar. Gagnrnin hugsun er ekki skeytingarlaus gagnvart einum ea neinum, og er nkvmlega sama hvort hn s sannfrandi ea ekki, ar sem leiarljs hennar er a leita sannleikans.

fgamenn eiga a sameiginlegt a eir beita sjaldan gagnrnni hugsun, v a slk hugsun krefst ess a vikomandi setji sig spor annarra aila, gerir r fyrir eim mguleika a eir hafi rangt fyrir sr, en hugum fgamanna eru alltaf einhverjir andstingar kreiki, og einhverjir heyrendur, sem arf a sannfra um hvor ailinn hefur rttara fyrir sr. a minnsta man g ekki eftir einu einasta atviki ar sem fgamaur taldi sig ekki eiga andsting ea andstinga.


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband