Bloggfrslur mnaarins, gst 2010

The Wire (2002-2008) *****

the-wire-2

17. ma sastliinn setti Jn Gnarr a sem skilyri til samstarfs vi Besta Flokkinn a fulltrar annarra stjrnmlaflokka hefu s sjnvarpsttina "The Wire". g hafi ekki s og skildi ekki af hverju. N hef g s og tel mig skilja hva borgarstjrinn var a hugsa.

"The Wire"fjallar um spillingu og hvernig hn eyileggur lf flks, hvar sem er samflaginu. Allar kvaranir sem teknar eru einu repi samflagsins hafa hrif nnur. Fkus ttanna er jaarmenningu: skipulaga glpastarfsemi og verr skipulaga lgreglustarfsemi og flagslegt kerfi sem er komi hundana.

Yfirmenn lgreglu Baltimore hafa hagrtt tlfrilegum upplsingum mrg r. eir nappa smglpamenn kostna eirra stru. a er ekki fyrr en McNulty rannsknarlgreglumaur fr algjrt ge essum aferum og tekst a koma gang rannskn skipulagri glpastarfsemi a eitthva virist tla a breytast.

ttirnir fltta saman fjlmrgum sgum r llum lgum samflagsins. Meal eirra er borgarfulltrinn Carcetti sem kveur a bja sig fram til borgarstjra. Heimilislausi dpistinn Bubbles sem rir ekkert heitar en a komast t r vitleysunni. Rninginn Omar sem gengur um me haglabyssu undir sum frakkar og srhfir sig a rna glpamenn. Vi fum a fylgjast me glpaforingjunum Avon Barksdale, String, Marlo og Grikkjanum; lgfringnum sem kennir eim a forast dma, fjlmrgum lgreglumnnum vestur-umdmi og mormlum, og srstaklega srsveitinni "Strfelldir Glpir".

essi srsveit hefur a markmi a finna upplsingar um skipulaga glpastarfsemi og klfesta foringjana. lei sinni a glpamnnunum arf essi hpur lgreglumanna a takast vi mis vandaml, srstaklega plitk og skalega skammsni yfirmanna sem kra sig um ekkert anna en fallegar tlur papprum fyrir hvern rsfjrung, mnnum sem er nkvmlega sama um hvort a rangur nist gegn glpum, og hugsa um ftt anna en eigin frama.

essi srsveit er skrautleg. Helsti drifkrafturinn henni felst snillingnum Lester Freamon, sem er svona ef pslair saman Morgan Freeman og Sherlock Holmes og fengir t ntma persnu. McNulty er einnig fyrirferarmikill, en hann lifir fyrir a leysa ml. Gallinn er a hann er bitur t kerfi, og tilbinn a gera allt til a leysa mlin. Hann er lka algjrlega stjrnlaus egar kemur a fengi og konum. Svona nokkurs konar Dirty Harry, bara sktugri. Arar gar persnur er hinn olandi urs Herc, ga lggann Carver, hinn seinheppni Prez, Kima Greggs, varstjrinn Landsman og morlggan Bunk. g gti skrifa langa grein um allar essar frbrar persnur sem fram koma ttunum en a er ekki markmii me essari grein.

Markmii me greininni er a velta fyrir mr af hverju Jni Gnarr finnst nausynlegt a samstarfsflks sitt s viruhft um . Mr snist a augljst. a er essi hugsunarhttur sem tengist v a hugsa um borgarba anna hvort sem tlustafi ea sem manneskjur.

eir sem hugsa um borgarba sem tlustafi hafa fluga tlfri bakvi sig til a styrkja sig sessi. Hinir sem hugsa um borgarba sem manneskjur urfa a horfa upp einstaklinga jst, urfa a tta sig eirri gurlegu fjarlg vi hi mannlega sem virist nausynleg til a geta stjrna ferlki eins og borg.

Stri slagurinn snst um kerfi og tlurnar sem a arf a halda til a virka, og hvernig a valtar fram yfir allt og alla sem sna ekki samvinnuhug.

"The Wire"fjallar lka dapurlegan htt um a tilgangsleysi ess a vera fastur kerfi, sama hvort a s plitk, skli, verkalsflag, lgregla ea glpasamtk, og hversu erfitt er a slta sig t r slku kerfi og lifa lfinu sem frjls manneskja, og hvernig frelsi felst meira vihorfi flks til lfsins og sjlfsekkingu, en valdi eirra yfir rum manneskjum. ttirnir fjalla lka um breytingar tkni og vihorfum, og hvernig slkt hefur hrif samflagsmyndina.

g get ekki anna teki undir memli Jns Gnarr, a metanlegt vri a hafa samstarfsflaga stjrnmlum sem hafa horft og velt vandlega fyrir sr "The Wire", en eir eru n vafa mealbestu sjnvarpstta sem framleiddir hafa veri.
"The Wire" er hrkugott drama. Margar gar persnur falla valinn, persnur sem manni er ekki sama um, og ekkert er dregi r ljtleika mora ea mlfars. getur ekki misst af einum einasta tti n ess a missa af rinum. Besta leiin til a horfa essa tti er a kaupa DVD og horfa rttri r.

Er spilling vandaml?

egar agangur a stjrnmlum snst aallega um hversu mikla styrki fr til a komast efstu sti strstu flokkana, og san hversu mikla styrki fr til a koma flokki num til valda; er fyrst og fremst veri a skapa ea spinna mynd fyrir kjsendur, og engu mli skiptir hvort hn s snn ea ekki, aeins hvort hn s alaandi og ng til a kjsandi sem hallast essa tt hallist ngu langt til merkja X vi reit flokksins kjrklefanum.

Vi heyrum stugt af bakstungum samflokksmanna sem reyna a koma snu flki a, vi heyrum af hum styrkjum til stjrnmlamanna - sem eru ekkert anna en mtur, vi heyrum a stjrnmlamnnum yki etta ekki merkilegt vandaml (enda samdauna v), og vi heyrum af hvernig flokkhollir flagar raa sr stjrnssluna, auglst strf. a er svo miki gangi a maur spyr hvort elilegri manneskju fallist ekki hendur egar hn sr vandamli.

Spilling slandi er vandaml mnum huga. Stundum velti g fyrir mr hvort a s bara g sem s etta sem elilegt umhverfi fyrir samlanda minna. Er a bara g sem s etta? Er sjn mn eitthva skkk? Af hverju er ekkert gert vi essu?

a er tiloka a finna rttlti samflagi ar sem spilltir einstaklingar setja lgin.

En hva er spilling?

Spilling er egar eiginhagsmunir og skylda rekast , og srhagsmunir eru ltnir ra fr. Eli mlsins vegna er afar erfitt a sna fram a einstaklingur ea flokkur lti srhagsmuni ra fr kvrunum snum. Hugsanlega veit vikomandi einstaklingur ekki ngu miki um siferi til a gera greinarmun essu tvennu, kannski er honum bara sama.

annig gerist etta.

Segjum a X fari prfkjr. Hann ga vini fyrirtkinu Z og biur um styrk, sem og nnur fyrirtki. Fyrirtki Z gefur honum rausnarlegan styrk, bur honum fundi til a kynna honum stefnu fyrirtkisins og langtmamarkmi, en segir ekki beint a tlunin s a stjrnmlamaurinn muni hjlpa til. En um lei og stjrnmlamaurinn hefur teki vi hinum rausnarlega styrk, hefur kvei samkomulag veri treyst milli fyrirtkisins og stjrnmlamannsins. A hagsmunir eirra liggja saman.

Veri stjrnmlamaur X duglegur, komist framarlega flokk og komi flokknum til valda, veit hann a rangurinn er fyrirtki Z a akka. Og fyrirtki Z veit a a hefur komi inn gum manni og heldur fram a veita styrki formi ltilla ea strra gjafa, jafnvel peninga.

egar stjrnmlamaur X arf a setja lg, hefur hann kvein vimi um hvort lgin su g ea ekki. essi vimi ttu a vera me hlisjn af gfu jarinnar, en hann getur ekki hugsa sr a setja lg sem vru hins vegar til trafala fyrir fyrirtki Z. Setji stjrnmlamaur X fyrirtki Z forgang yfir almannaheill, er hann a taka srhagsmuni framyfir skyldu sna, og er ar af leiandi spilltur.

etta er aeins eitt af mrgum mgulegum dmum um spillingu.

Anna dmi, og ekkert skrra, er egar stjrnmlamaur er svo flokkshollur a hann tekur stefnu og lofor flokksins framyfir skyldur snar gagnvart jinni. a gerist aftur og aftur, egar leitogar stjrnmlaflokka tiloka hina gu fr vldum og verlauna aeins sem hla.

annig verur plitsk spilling a sfellt strra vandamli fyrir jina alla, en aftur mti til ginda fyrir stjrnmlamanninn sjlfan. Spilltur stjrnmlamaur myndi aldrei vinna gegn spillingu, myndi gera lti r hugtakinu og lta eins og etta s bara myndun einhverra geggjara bloggara ti b.

Hinir spilltu myndu hins vegar leggja krafta sna a sma frumvrp gegn slkri spillingu, ar sem allir styrkir og gjafir til stjrnmlamanna yru bannair, a komi yri veg fyrir skoanakgun stjrnmlamnnum sem og ru flki.

a er ekki auvelt a vera skyldurkinn, hvort sem maur vill vera a ea ekki. a er sund sinnum auveldara a leyfa spillingarflunum a spa sr inn heim ginda og kruleysis, ar sem flki landinu er ekkert anna en mgur, ar sem skylda er ekkert anna en hugtak sem nota skal egar a hentar, ar sem mevitund um a srhver kvrun ingi hefur vtk hrif flki landinu, ar sem pennastrik eins getur tt lf ea daua annars.


Nrast stjrnml og trarbrg gfugum lygum?

"a ltur t fyrir a leitogar okkar urfi a notfra sr tluverum mli lygar og blekkingar til a vernda hagsmuni egna sinna. Og vi segjum a allar slkar lygar vru gagnlegar sem einhvers konar lyf."

- Rki, Plat, 459d)

essa vikuna virast lygar rherra vera miki ml fyrir jina og fjlmila, en lti ml fyrir ara rherra og stjrnvld. etta lygaml var frekar grft og lygin augljs en samt er lti eins og ekkert s. slensk brn f keypis kennslustund gagnsemi ess a ljga, en a voru nkvmlega slkar kennslustundir sem mtuu hp flks sem vi kllum dag trsarvkinga.

a er ekki mitt ml hva slensk stjrnvld kenna brnum okkar. Mitt hlutvek er a vernda brn mn fr eirra illsku.

Ramenn kippa sr lti upp vi a upp komst um eina lygi og standa tt vi hli hins uppvsa lygara. Og g velti fyrir mr af hverju. Eftir sm umhugsun get g ekki komist a annarri niurstu en a hin uppvsa lygi s aeins lti brot r miklu strri lygi, og s litla lygin viurkennd, s htta a stra lygin veri afhjpu.

En ekki tla g a fjalla um slensk stjrnml essari frslu. g hef meiri huga hinu almenna en v srtka. Hi srtka gefur vissulega eldsneyti og stur til a fjalla um hi almenna, en aeins me v a fjalla um hi almenna og fjarlgjast annig eigin skoanir og tilfinningar um mlefnin, getum vi s gegnum oku sjlfblekkinga.

Gfug lygi er egar valdhafar ea leitogar setja fram sanna mynd til a n tkum egnum snum ea fylgjendum. eim er gefin von um eitthva anna og betra handan seilingar, ea a kvenar skoanir eru festar sessi sem hagganlegur veruleiki.

Dmi um slkar gfugar lygar eru margskonar sgur um uppruna heimsins, bi trarlegar og sumar jafnvel kenndar vi vsindi, eins og kenningin um miklahvell. annig er hgt a vinna mlum fylgi - eir sem tra frekar miklahvelli en rum skpunarsgum eru lklegri til a styja vi vsindalegar framfarir, eins og r su veruleiki frekar en hugtak. stjrnmlum eru notu hugtk eins og skjaldborg yfir heimilin, bjrgunaragerir strandsta, og msar gfugar lygar notaar til a vinna fylgi.

Gfugar lygar er hvorki hgt a sanna n afsanna. Ef g segist tla a reisa skjaldborg um heimili landsins, hvernig er hgt a sna fram a s skjaldborg s ekki byggingu ea hafi ekki veri bygg, ar sem a hn er hvorki mlanleg n til?

essar lygar eru til staar og flk ltur blekkjast, v a er veri a gefa eim eitthva til a grpa egar veruleikinn er s a a er ekkert til a grpa . eir sem eru vi a a detta ofan af hsaki gra lti a grpa myndaan kaal. eir sem eru hins vegar vi vld gra heilmiki a sna flki sem heldur a a s a hrapa fram myndaan kapal sem a san rgheldur og vil ekki sleppa, enda sj au fram bran daua sleppi a tkum.

a er hgt a spyrja sig hvort a lygar su einhvern tma rttltanlegar. Sumir telja svo ekki vera. En vakna spurningar eins og hvort rttltanlegt s a ljga til a koma veg fyrir a illmenni komist til valda ea vinni einhverjum skaa. g held ekki. v a me lyginni umbreytiru sjlfum r og num flokki eitthva anna illt afl. i sannsglin a a tapir vldum vegna ess a hin illmennin svfast einskis, vakna spurningar um hvort a lygar su nausynlegar til a vernda sem vilt vernda.

Vandinn er s a vi fyrstu lygina veruru a holdgervingi ess sem vildir berjast gegn. hefur ori a vini num, og verur stugt verri eftir v sem flttar lygavefinn lengur. annig umbreytist hi besta flk skarisskepnur vi tttku hinum grimmu stjrnmlum, og a er vegna essa a g sjlfur hef ekki vilja taka tt stjrnmlum, v g vil halda mn eigin heilindi og ekki spillast, og ttast a stjrnml geti auveldlega spillt mr eins og flestum rum, enda aeins mannlegur.

essi grein sprettur r vangaveltum mnum yfir lygum viskiptarherra, manni sem virtist algjrlega heill gegn sem frimaur fyrir aeins tveimur rum san, en hefur n glata eim trverugleika sem hann hafi, me v a halda fast og klaufalega myndaan kaal sem allir sj a er ekki raunverulegur, nema kannski hann sjlfur. a a rki styji vi baki honum stafestir aeins a lygin s miklu strri og vtkari en almginn fr s.

Einnig sprettur essi grein r eim samrum sem tt hafa sr sta athugasemdakerfi sustu frsla minna, ar sem hart er barist um sannleikann egar kemur a trarbrgum. ar hafa lkar fylkingar tekist eins og tveir herir grarstrum vgvelli sannleikans, slegi saman sverum og skjldum, og sumir komist a eirri niurstu a eir su einu lii, og arir ru lii, en g sjlfur komist a eirri niurstu a etta str s sjnhverfing og g geti hyggjulaus ekki aeins stai fyrir utan a, heldur smellt mig vngjum og svifi yfir takasvi og virt fyrir mr flki sem slst hvert vi anna og velt fyrir mr hvernig heimurinn vri ef etta flk myndi vinna saman a betri heimi, og skil g a hugtaki "betri heimur" getur veri sjlfsblekking ein, ar sem hugtaki sjlft er ekkert anna en gfug lygi.

Plingar mnar um hinar gfugu lygar hfust egar g var barn, en mir mn hafi sagt mr a g tti aldrei a ljga, ekkert rttlti lygar. Og g spuri af hverju, en fkk ekki svr sem g gat stt mig vi. Samt var essi hugmynd vakandi mnu hugskoti og g velti fyrir mr hrifum lyga og ess a segja alltaf satt. g komst a eirri niurstu a betra vri a segja alltaf satt vegna ess a ef g reyndi a ljga einhverju, komst a endanum upp, ar sem minningin um sannleikann var alltaf sterkari en minningin um lygina. a er auveldara a gleyma lygum en hinu sanna. ar a auki er svo vandasamt a greina hi sanna fr hinu sanna og tta sig samhengi ess sem er satt, a lygar eru eins og rafmagnstruflanir herbergi ar sem rf er gri birtu til a lra.

a var ekki fyrr en g fr a lesa heimspeki a g ttai mig a g var ekki einn heiminum svo skrtinn a velta essum hlutum fyrir mr. Og a var egar g las Rki eftir Plat a g rakst mlsgrein sem einmitt fjallai um hina gfugu lygi, og virtist rttlting lygum stjrnmlamannsins. essi mlsgrein vakti furu mna og reii. g var svekktur t Plat fyrir a koma me svona rugl, fyrstu, enda hafi hann fyrri ritum haldi uppi harri barttu gegn sfistum, ea eim sem stunduu sannfringalist og lygar sem atvinnugrein, og bjuggu til stjrnmlamenn sem gtu rtt ml fr llum hlium og nota rk til a koma sjlfum sr til valda, frekar en a leita sannleikans.

g velti fyrir mr hvort a einn mesti heimspekingur allra tma hafi gefist upp barttu sinni fyrir sannleikanum. A sannleiksst hans hafi di. A hann hafi ekki lengur s tilgang me barttunni. A hann hafi veri kominn hring. A lygar og blekkingar geti ekki anna en sigra strinu gegn sannsgli og gagnsi.

Og a essi saga hafi endurteki sig slandi dag, um 2400 rum sar.

"Hvernig gtum vi komi kring einni af essum gagnlegu lygum sem vi hfum egar rtt um, gfuga lygi sem myndi, besta falli sannfra jafnvel leitogana sjlfa, en vri a ekki mgulegt, a minnsta ara borgarba?

Hvers konar lygar?

Ekkert ntt, heldur sgu sem lsir einhverju sem gerst hefur mrgum stum. a er a minnsta kosti a sem skldin segja og au hafa sannfrt margt flk um a tra orum eirra lka. a hefur ekki gerst meal okkar og g er ekki einu sinni viss um a a gti gerst. a yrfti vissulega mikinn sannfringarkraft til a f flk til a tra v."

- Rki, Plat, 414c

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun, heimspeki og vsindi:


Hva gerir ig a eirri mannger sem ert?

San byrjai g a hlja -- fyrst svefni, san vakandi, enda hefur mr veri sagt etta um sjlfan mig og g tra v -- a g muni a ekki -- enda g hef s smu hluti rum smbrnum. San, smm saman, ttai g mig hvar g var og skai ess a segja rum skir mnar, eim sem gtu fullngt eim, en g gat a ekki! Enda voru arfir mnar fastar innan mr, og au voru fyrir utan, og au gtu ekki me neinum af eirra mtti komi inn sl mna. ess vegna sveiflai g handleggjum mnum og ftum, og grt, gaf r fu og veikbura vsbendingar sem g gat, a merkin hafi vissulega ekki veri lk v sem g ri innan mr og egar g var ekki sttur -- bi vegna ess a au skildu mig ekki og vegna ess a a sem g fkk var ekki gott fyrir mig -- var g sfellt sttari vi a hinir eldri hlddu mr ekki og a eir sem g r engan veginn yfir jnuu mr ekki eins og rlar -- g hefndi mn eim me v a grta. a a smbrn su svona, hef g lrt sjlfur me v a fylgjast me eim; og au, a au ekktu mig ekki, hafa snt mr betur hvernig g var heldur en au sem gttu mn sku.

- Jtningar gstnusar, I.8.

Mr snist essi mlsgrein vera snn. A svona sji brn heiminn. au finna rf og krefjast ess a henni s fullngt. egar brn vaxa r grasi gerist eitt af fjrum hlutum sem gerir okkur a eim manngerum sem vi erum:

  1. barni sttir sig vi a f ekki llum snum rfum fullngt
  2. barni sttir sig ekki vi a f ekki llum snum rfum fullngt
  3. barni fr llum snum rfum fullngt og telur a annig eigi lfi a vera
  4. barni fr llum snum rfum fullngt en ttar sig a annig urfi lfi ekki nausynlega a vera

a barn sem tekur fyrsta vali er lklegt til a vera frekar rlegt barn, sem sttir sig vi a mislegt essum heimi s ekki endilega eins og v finnst a a eigi a vera, og sttir sig vi a einhver skil su milli ska ess og veruleikans. Sjlfsagt eru flestir essum hpi, ar sem fstir f allt a sem hugur eirra girnist. Grunar mig a trarbrg spretti t fr essari sk um a f allt sem hugurinn girnist, ef ekki essu lfi, v nsta - og trarbrgin setja saman reglur og vinnubrg um hvernig hgt er a nlgast slkan heim.

a barn sem tekur val rj er lklegt til a krefjast sfellt einhvers af rum, og fr skir snar uppfylltar. a verur stjrnsamt og ttar sig a brn r hpi eitt geta tali a hpur rj s bara eitt af essum fyrirbrum sem er ekki eins og maur skar sr, og v finnur slkt barn anna flk til a fullngja rfum snum og telur a annig eigi heimurinn einfaldlega a vera. Ef einhver setur sig gegn skum slks barns, sttir a sig engan veginn vi slkt, og grtur me llum snum mtti ar til a fr nkvmlega a sem a vill. hpi eitt og rj erum vi komin me fyrirmyndir af stjrnendum og starfsmnnum samflagi, flk sem trir a annig s lfi og annig eigi a a vera.

au brn sem lenda hpi tv, au sem f ekki rfum snum fullngt og stta sig engan veginn vi a, eru lkleg til a vera frekar reiir einstaklingar og leita leia til a f rfum snum fullngt en finna r hvergi. Einu svrin sem essi brn finna eru tmabundin og fgafull. Leiti au trarbrg, verur trin a vera sterk. Leiti au dp, fara au alla lei.

au brn sem eru fjra hpnum byrja me miki forskot lfinu, v au eru frjls. au hafa fengi a sem au ska sr og lra smm saman a annig urfi lfi ekki endilega a vera. au tta sig a eigi val hefur hrif framtina og hvernig au geta mta eigin lf og samflag me lkum htti en au sem eru hpum 1-3.

a sem gerir etta spennandi, er a enginn er fastur snum eigin hp af einhverjum ytri mtti, heldur vera vikomandi fangar eigin vihorfa og tilfinningar um hvernig lfi eigi a vera. a er erfitt a breyta sr eftir a hafa alist upp einn kveinn htt, og a er fangelsi sem vi lendum ll . Vi getum aeins brotist t r slkri geymslu ef vi viljum a, og hef g kvenar efasemdir um a vi myndum vilja a, enda hfum vi sterka tilhneigingu til a tra v a heimurinn s eins og vi upplifum hann, h v a upplifun okkar heiminum er bygg gjrlkum forsendum.

a brn egar au vaxa r grasi tti sig a au eru ruvsi en nnur brn, hafa au enga srstaka rf til a vera eins og brnin hinum hpunum, heldur eru lklegri til a leita uppi sem eru eim lkari lfsskounum.

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun, heimspeki og vsindi:


Er Gu dauur?

Gu er dauur. Gu verur fram dauur. Og vi hfum drepi hann. Hvernig getum vi hugga okkur, mestu moringja allra moringja? a sem var heilagast og mest af llu v sem essi heimur hefur til essa tt hefur bltt til daua undan hnfum okkar: hver mun rfa upp etta bl? Hvaa vatn getum vi nota til a hreinsa okkur? Hvaa sttahtir, hvaa heilgu leiki urfum vi a finna upp? Er mikilfengleiki essa verks ekki of mikill fyrir okkur? Verum vi sjlf ekki a vera guir til ess eins a virast geta stai undir essu verki? - Nietzsche, Hin Ktu Vsindi, ttur 125.

Sustu 12 frslur mnar hafa fjalla um trarbrg einn ea annan htt. Eitt af markmium allra essara greina var a velta fyrir mr hvort a Gu vri raun dauur.

annig hugsai g etta: ef Gu er dauur, verur flestum sama um essar greinar, en s enn lf Gui, munu greinarnar f einhver vibrg.

Engar af eim greinum sem g hef skrifa blogginu hafa fengi jafn mikil vibrg og essar sustu 12 greinar. annig a Gu er sprelllifandi.

Hver er annars merkingin me spurningu eins og eirri hvort a Gu s lifandi ea dauur?

g held a lf Gus felist eim huga sem ll umra um hann vekur. (g vsa til Gus karlkyni orsins vegna, ekki vegna ess a g tel Gu vera kynbundna veru, enda aldrei s neina handbra snnun tilvist kynfra slkrar veru.)

Nietzsche hefur veri slegi upp sem gaurnum sem fullyrti um daua Gus. A sjlfsgu hefur skoun Nietzsche veri einfldu og honum lagt mislegt munn, bi vegna einfeldningslegrar tlkunar texta hans, sem og hagringu Elizabeth Nietzsche skrifum brur sns Friedrich Nietzsche til a kenningar hans fllu betur a heimsmynd nasista, nokku sem Friedrich Nietzsche hefur sjlfsagt haft beit , enda segir sagan a hann hafi sliti samband vi sinn besta vin vegna rasisma hins sarnefnda.

a sem fkk Nietzsche til a fullyra a Gu vri dauur, var meira gagnrni spillingu og heiarleika sku samflagi samtma hans, ar sem flk me roti siferi ttist tra og hagai sr samrmi vi helgiathafnir kirkjunnar, en lifi ekki samrmi vi kristi siferi. Honum blskrai tvskinnungur stjrnmlamanna og aumanna.

Hugmyndir hans um ofurmenni, manneskju sem urfti ekki trarbrgum a halda til a komast til menntunar, er svo annar merkilegur rur smu sgu. Stra spurningin er hvort a hver einasta manneskja s ess fr a vera ofurmenni, ea hvort feinir su dmdir til ess og fjldinn muni vallt fylgja hinum fu sterku.

Ef fjldinn fylgir essum fu sterku, hvort tli s betra a fjldinn fylgi kjlfar flhests sem aldrei bifar, kirkjunnar, ea stjrnmlaafls sem sveima eins og hrgammar leit a dauum flhestum?

San Nietzsche lifi hfum vi s afleiingar ess a fylgja ofurmennum. Vi urfum ekki a lta dmi r sgu fasista, nasista og kommnista. a er ng a lta okkar eigin barm, ofurtr okkar stjrnmlaeltu og trsarvkingum. Hn er sama elis.

essi ofurmenni koma og fara, en trarbrg virast standa af sr hvert frviri ftur ru, enda eru skilyrin a baki ofurmenninu annars vegar og trarbrgum hins vegar afar lk. Ofurmenni er mannlegt og daulegt, og arf ekki a gera nema ein mistk til a missa tk sn samflaginu. Trarbrg eru hins vegar mannleg og dauleg, enda samanstanda au af samflagi flks og tengslum einstaklinga, en byggja ekki einstaklingunum sjlfum.

Hpar eru sterkari en einstaklingar. Hpar me hugmyndir sem flk er tilbi a gefa lfi fyrir eru sterkari en hpar sem hafa ekkert fram a bja. a arf ekki nema tvo til rj einstaklinga til a halda lfi trarbrgum sem virast vera a deyja t, en svo geta au blossa t og blmstra allt einu njan og vntan htt vegna breyttra astna mannlegu lfi.

Er Gu dauur?

Nei. Gu er lifandi, a minnsta kosti sem spennandi hugtak, hugtak sem hvetur okkur til a velta fyrir okkur lfsgildum, ekkingu og takmrkunum.

a merkilegasta vi etta allt er a eir sem halda mestu lfi Gui eru eir sem flokka sig sem trlausa, en eir eiga a til a gefa essum umrum spennandi og skemmtilegt lf.

Vissulega eru vegir Gus vntir og rannsakanlegir. Whistling

Gu er dauur. -Nietzsche

Nietzsche er dauur. -Gu

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun, heimspeki og vsindi:


Getum vi hugsa um ekkert?

Fyrir nokkrum rum skk g djpar plingar um ekkert og eftir marga daga, vikur, mnui ea r komst g a eirri niurstu a hugmyndin um ekkert vri hugsanlega hvaan hugmyndin um gui og Gu sprettur r. Ftt er jafn gefandi fyrir mannshugann en a huga vandlega ekkerti og hvaa tengingar etta hugtak hefur vi veruleikann.

essi hugmynd kviknai egar g var jlfun sem heimspekikennari New Jersey ri 1993. Brnin voru sex ra og hugmyndin var a ra saman um sifrileg ml eins og mikilvgi ess a huga af hverju reglur vera til, hvort rttltanlegt s a drepa dr til matar, og hver munurinn er manneskjum og drum er egar kemur a hugtaki eins og sltrun. g vil taka a fram a essar hugmyndir komu hvorki fr mr n kennsluefninu, heldur eru etta plingar sem spretta iulega upp samrum sex ra barna.

Reyndar er oft tala um a brn su mun grimmari en fullornir. g held a a s satt, en stuna tel g einfalda. au eru ll manneskjur og hvert og eitt eirra hefur snar eigin skoanir um lfi og tilveruna, og essar skoanir eru jafn rttmtar hj brnum og hj fullornum. Sex ra barn hefur gfurlega lfsreynslu, sem v miur er oft gert lti r. g held a brn su oft grimm v au f ekki tkifri til a vinna r mlefnum snum me v a ra saman. au kunna a ekki. au f stanslausa troslu stareyndum, kenningum og skounum kennara, en f ltil tkifri til a mta snar eigin skoanir, nema me undantekningum - og aan spretta snillingarnir.

En hva um a. essari kennslustund me sex ra brnum sem hfst me v a g st fyrir framan au og tlai a kynna mig, en st kennari barnanna upp og sagi a au ttu eftir a flytja "Pledge of Alliegence" ar sem brn tj viringu sna fyrir furlandinu og fnanum, me algjrlega tmum svip ar sem ekki er hgt a sj anna en orin fara bara t um munninn og streyma t buskann. Svipa og egar maur situr kirkju og hlustar trarjtninguna.

I pledge allegiance

to the flag
of the United States of America,
and to the Republic for which it stands:
one Nation under God,
indivisible,

With Liberty and Justice for all.

En hva um a. sgu sem g las fyrir hpinn situr stlka fyrir framan spegil og veltir fyrir sr hva andlit hennar er fullkomi. Augun ekki nkvmlega rtt stasett og nefi aeins rngum sta, einhverjar tennur skakkar og svo framvegis, en foreldrar hennar hfu gefi henni ennan innrammaa spegil afmlisgjf og hn var a velta fyrir sr hvort a vri vegna ess a eim fannst a hn yrfti a passa aeins betur upp tliti. Margar arar hugmyndir eru settar fram sgunni, en brnin festu sig vi essa mlsgrein, og srstaklega eina hugmynd sem kom fr eim sjlfum.

essi lsing er skrifu eftir minni, og ar sem nstum tveir ratugir hafa lii, hefur eitthva af myndunarafli mnu teki vi ar sem gleymskan hefur teki vld.

Spurning eins nemanda hljmai annig: "Hva sjum vi speglinum eftir a vi slkkvum ljsi og horfum samt fram hann?"

a komu bara rj svr:

  1. Svart
  2. Myrkur
  3. Ekkert

g spuri brnin hva essi fyrirbri vru. au voru fljt a svara v a svart vri ekki litur, heldur fjarvera alls litar, og a myrkur vri fjarvera alls ljss. egar kom a tskringu Engu, vandaist mli.

  1. Eitthva er eitthva sem er ekki
  2. Eitthva er fjarvera hluta
  3. Eitthva er snilegt
  4. Eitthva er eins og hvtt, en lka eins og svart, samtmis
  5. Eitthva er a sem kemur eftir dauann

Allar essar hugmyndir voru rddar, en a a eitthva vri eitthva sem kemur eftir dauann vakti mesta athygli barnanna.

"a er ekki satt, vi frum til himnarkis egar vi deyjum," sagi eitt barni. "J, a kemur svona ljs gngum og vi frum inn a."

"Nei," sagi einn svolti kokhraustur strkur. "a er vsindalega sanna a makar ta okkur. Hugsi ykkur hva vri gilegt a vita af v. i sem haldi a ekkert s eftir dauann ea himnarki, i vonist bara til a komast hj srsaukanum sem fylgir v a vera tinn af mkum."

neitanlega var essi hugmynd svolti hugnanleg, en sagi eitt barni. "Vi vitum ekki hva verur um okkur egar vi deyjum, en getum vi ekki tiloka ekkerti?"

"N? Af hverju?" spuri g.

"Ekkerti getur ekki veri til. Ef ekkert vri til, vri ekki neitt anna. Vi gtum ekki upplifa ekkert, v a er ekki til staar, og ef a er ekki til staar gtum vi ekki heldur veri til staar til a upplifa a."

"Nei," sagi anna barn. "Vi getum ekki upplifa a v egar vi erum dau erum vi ekki lengur til. ess vegna sjum vi ekkert."

"Hva nkvmlega er etta ekkert?" spuri anna barn.

"Ekkert er ekki eitthva. egar eitthva er ekki lengur, er ekkert," sagi eitt barn.

"En ef a er ekki lengur, var a kannski og verur, og ef eitthva var ea verur, getur a varla veri ekkert?" spuri anna barn.

"Hausinn mr," sagi eitt barn. "Mig svimar, etta er svo erfitt."

"J," sagi g. " mean vi veltum hlutunum fyrir okkar getum vi fundi til reytu og svima, rtt eins og leikfimi, a lkaminn reytist vi mikla reynslu. Vi jfnum okkur egar vi frum a hugsa um anna."

En a sem virist gera eftir svona kennslustundir er a brnin fara me hugmyndirnar heim til foreldra sinna og ra mlin vi au. Flestir foreldrar eru akkltir slkum samrum, en svo eru sumir sem hneykslast a sklinn skuli leyfa brnum a hugsa um hva sem er. Og krfur eirra foreldra hljma oft ansi htt og verur til ess a forast er a nlgast frjlsa hugsun eins og sem heimspekin boar.

Samrurnar hldu fram. Ekki fullkomnar. Engan veginn. Sum brn virtust vera me hugann vi anna, og sum brn hvsluust , nokku sem kom ljs eftir tmann a pirrai kennarann sem sat aftast stofunni, gfurlega miki. Hann heyri ekki samruna, hann s bara hegunina. a fannst mr merkilegt. Mli er a maur getur ekki reikna me einum guum ri slkum samrum, heldur verur maur a hlusta eftir eim hugmyndum sem hafa mguleika til a vekja arar hugmyndir. Hugmyndir sem erfitt getur veri a festa niur.

Eftir nokkrar mntur ar sem brnin voru raun a slaka me v a fara t um van vll kom spurning sem hlt samrunni um ekkert fram:

"Getur ekkert veri til?"

gn sl hpinn. Og anna barn spuri:

"Getum vi gert okkur hugmynd um ekkert?"

Og anna barn sagi. "g bara hef ekki hugmynd um hva ekkert er. Getum vi hugsa um ekkert, ef a er ekki til og vi getum varla gert okkur hugmynd um a?"

hringdi bjallan og g akkai brnunum fyrir tttkuna. au stigu brosandi ftur og ttu stlum snum hefbundnar rair. au kkuu mr fyrir komuna og rddu aeins vi mig um sland og hvernig sland hefi tt a heita Grnland og Grnland sland, og spuru mig hvort g spilai krfubolta af v g var svo str, og ar fram eftir gtunum.

San rddi g aeins vi kennarann frammi gangi. ar sem g hafi upplifa gfurlega flru af spennandi hugmyndum, hafi hann upplifa frekar aga umhverfi ar sem sum brn komust upp me a leika sr me blant milli fingranna.

Jja, etta hafi n bara veri fyrsta heimspekikennslustund mn me brnum, og ekki gti hn veri fullkomin frekar en anna - a mr hafi fundist hn kaflega spennandi og gefandi. Eftir etta hef g vari hundruum klukkustunda sambrilegan htt, slandi, Bandarkjunum, Mexk og Suur Amerku. Og alltaf tekst samrunum a taka sig spennandi mynd.

En hva segir ?

Getum vi gert okkur hugmynd um ekkert? Og ef getur gert r hugmynd um ekkert, geturu lst henni? a vri gaman a sj tilraunir til ess athugasemdakerfinu. Engu skiptir hvort hugmyndin s fullmtu ea ekki, fullkomin ea lsku, klaufalega oru ea vel. Allar athugasemdir velkomnar.

Sumir hafa vilja agga niur umrum um ekkert me v a kalla r oraleiki og einskis viri, en hvernig geta umrur veri einhvers viri nema r su stundaar?

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun, heimspeki og vsindi:


Loks vil g akka skari Arnrssyni me athugasemd sinni nmer 115 frslunni Eru trair heimskari en trlausir? og llum hinum sem virkan tt hafa teki athugasemdum fyrir a hvetja mig fram eftir essum brautum. Mr finnst svona heimspekilegt blogg mun hugaverara en plitskt gagnrni blogg, sem er vissulega nausynlegt og gagnlegt, en etta er meira uppbyggjandi fyrir sem vilja jlfa sig v sem vantar miki samflag okkar: samrur ar sem eir sem eru sammla geta fundi sameiginlegan grundvll og hlusta hver annan. Vi eigum kannski enn langt land, en etta er lei sem mig langar a skoa.


Eru trair heimskari en trlausir?

berandi hefur veri umru um trarbrg og trleysi a "hinir trlausu" telji greind "hinna truu" eitthva verri en hinna sem trlausir eru. g vil velta fyrir mr hvort a etta s satt.

g get vel s a rkhyggjuflk skori hrra SAT og IQ prfum en arir sem engan huga hafa rkum. a er ekki lklegt a margir eirra sem ahyllist rkhyggju skori htt slkum prfum, hvort sem vikomandi eru trair ea trlausir.

a er enginn frmii gfnafar a skrifa sig lista meal trlausra, srstaklega ef heldur a skrning n slkan lista auki gfnafar itt.

Ekki gleyma v heldur a gfnaprf mlir gfur t fr kvenum vimium. Trarbragagreind er ekki ein af eim gfum sem gfnaprf mla, og vri hugavert a sj hverjir skoruu hrra slku prfi, hinir yfirlst trlausu, hinir yfirlst truu, ea eir sem eru me neinar yfirlsingar.

ess fyrir utan ykir ekki stafest a neitt gfnaprf sem bi hefur veri til mli raunverulegar gfur, heldur aeins afmarkaa hfileika sem vikomandi hefur fengi jlfun ea jlfa sjlfur. Greind er nokku sem er afar erfitt a skilgreina og festa reiur , rtt eins og trarbrg. A rannsaka samhengi milli greindar og trarbraga hltur a vera afar loi, og a taka niurstur slkra rannskna n ess a kynna sr aferafri vikomandi rannsknar, skilgreiningu hugtaka, hpa sem voru mldir, og setja niursturnar Slideshow inn YouTube, snist mr ekkert srstaklega gfulegt, ekki frekar en rursmyndbnd eru yfir hfu.

arna vsa g myndbandi, Are Religious People Smarter?, sem mr snist sett upp sem rur frekar en eitthva sem mark er takandi. a er of einhlia um sna afstu og tekur aeins dmi sem styja eigin lyktanir. arna er veri a setja trarbrg upp sem skrpamynd.

Almennt er tala um tvr gerir gfna: faglega og praktska, og hefur essum gfum veri skipt niur tta greindarsvi kenningum um "Multiple Intelligences", ea fjlgreindir og hugsanlega eru greindarsviin fleiri. ar fyrir utan er srhver greind skilgreind tfr kvenum eiginleikum, sem eru ekki allir endanlega kvarair, sem hgt er a lra markvisst, til a geta talist greindur vikomandi svii.

Mig grunar a lykillinn a gfum s algunarhfni, og hafi manneskjan fasta lfsskoun, sama hver hn er, hvort sem hn er tru ea trlaus, mun vikomandi eiga erfiara me a alaga sig njum astum.

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun og vsindi:

essa grein skrifai g sem svar vi athugasemd 100 sustu frslu, Af hverju enda umrur um trml oftast vitleysu?


Af hverju enda umrur um trml oftast vitleysu?

Hpur manna sem kenna sig vi trleysi hefur veri berandi umrum um trarbrg blogginu, og hamra svo stugt eim sem voga sr a tj tr, a eir sarnefndu voga sr ekki a taka tt og velja frekar a ra saman ar sem umran nr ekki eyrum essa litla en ofsafengna hps sem virist vilja stjrna allri umru um trarbrg og virast ekki tta sig a afleiingar slkrar hegunar er einfaldlega s a verur ekki hlusta, a eir vera sem heild fordmdir af hinum gla meirihluta. A eir tti sig ekki eim skaa sem eir valda eigin afstu er mr rgta.

Einn str misskilningur, jafnvel hjtr, er a flk sem er ndverum meii geti ekki rkrtt ml. Dmi um slkt eru rtur trleysingja og trara, ar sem bir eru svo sannfrir um eigin mlsta a eir hafa engan huga finna sameiginlegan flt umrunni. egar kvein afstaa er fyrirfram tekin og hn rkstudd n tillits til sjnarmis eirra sem hafa lka afstu, er um kappru a ra. kapprum skiptir minna mli hva er satt og hva er rtt, en meira mli a vera sem mest sannfrandi mli, og f sem flesta sama li. ar er dyg a valta yfir andstinginn. samru er andstingur hins vegar ekki til.

a eru sterk fordmi fyrir slku karpi slandi, v miur, og fer ar hrust fram sttt stjrnmlamanna sem virast engan huga hafa a lta t yfir eigin sandkassa, en samt me rfum undantekningum skynsamra einstaklinga sem vekja veikar vonir undirritas. Ef ingmenn fru a rkra ml samvinnugrundvelli sta essara eilfu kapprna, fri kannski eitthva jkvtt a gerast eim bum, fyrir jina.

Kapprur eru ekki a sama og samrur. Samrur eru lkar kapprum a v leyti a markmiin eru gjrlk, sem og aferirnar. Markmii me samru er ekki a vera sannfrandi ea koma me sannfrandi rk, heldur finna hva er satt og rtt v mli sem er rtt, og bi lra af og fra vimlendur. mean mikilvgasta tki kapprumannsins er a vera mlskur og tala sem mest, h hversu skrar hugmyndirnar eru, er mikilvgast fyrir sem taka tt samrum a hlusta, og greina sundur a mikilvga fr hinu sem er a ekki, a rk su skr og greinileg, a afstaa til samru s til staar.

a sem er sameiginlegt me kapprum og samrum er a hvort tveggja er kalla rkrur, en menn tta sig ekki alltaf a lkt eli essara rkrna skapa gjrlkar forsendur fyrir mlflutningi. Mig grunar a oft hafi eir sem eru a tala saman ekki hugmynd um ennan greinarmun milli samrna og kapprna, og lti ess sta aeins brjstviti ra, en huga lti a v a hugsa um hvernig vi hugsum og hvernig vi tengjum hugsanir okkar vi ru og hvernig lkar rur tengjast. g hef einnig teki eftir essu meal enskumlandi flaga minna og kemur eim sfellt vart egar g geri skran greinarmun "debate" og "dialogue", ea kapprum og samrum, og ska eftir a kapprur fari fram annars staar, en samrur meal okkar. Yfirleitt byrjar ferli me smvgilegum rekstrum, en egar flk fer a kannast vi leikreglurnar, fara af sta samrur sem allir geta lrt af.

g geri tilraun hr essu bloggi til a koma af sta samru um trarbrg, og finnst nokku vel hafa tekist til, a sumir gestir hafi mtt kappruskapi og veri duglegir a nota ad-hominem rkvilluna til a geta lti r eim sem voru ru mli ea rddu mlin tni sem rum lkai ekki. Sumir lra a ra saman, arir rjskast vi. annig er etta bara. eir sem lra ekki samrutkni falla sjlfkrafa t. Aeins eir hfustu komast af. g er ngur me tkomu essarar tilraunar, svo a sumir einstaklingar virist hafa einbeittan huga a gera sem minnst r llum eim skounum sem ekki koma r eirra herbum.

rtt fyrir kaldar kvejur mnar til kapprna, vil g taka fram a kapprur geta haft frandi gildi egar eim er vel stjrna og takmarkanir eirra mevitaar llum sem taka tt vikomandi umru, og r geta veri gagnlegar eim sem hafa huga a skilja mlefni t fr lkum sjnarmium - en a a rkin mia a v a sannfra frekar en a fra, gerir kappruhefina a hlfgerum bfa, sem rnir llu vitrnu r samhengi. Enda voru eir Skrates og Platn frgir fyrir a fordma kapprukennara sem sfista, sem helstu vini vitrnnar samru. Skal g ekki dma um hvort a rtt s a fordma alla kappru, en ljst er a ef s sem stundar kappru og veit a ekki, er s hinn sami vondum mlum, srstaklega ef vikomandi hefur einhver vld, og ennfremur s hlusta gagnrnislaust mlflutninginn.

Samruhef er s hef sem heimspekingar reyna a fylgja eftir, yfirleitt frekar stru samhengi, ar sem eir halda fram samrum sem hfust fyrir rhundruum san og passa sig a taka tillit til og bera viringu fyrir skounum einstaklinga sem fyrir lngu eru fallnir fr. Stundum gleymist a bera sambrilega viringu fyrir eim sem eru lfi dag og hafa eitthva til mlanna a leggja, sem er a mnu mati lka slmt og a hunsa forfeur okkar.

a eru til lkar gerir samruforma, og ll eru au g, en gegna lku hlutverki. Bloggsamran er frekar ntt form fyrir samrur, ar sem eir sem huga hafa mlefnum geta skrifa athugasemdir vi frslu, eins og essa, og komi me sna eigin sn mli. etta form er lkt eirri vnduu afer og guu vinnubrgum sem krafist er af atvinnuheimspekingum sem vinna hugmyndum eirra sem eru ekki lengur til staar, en er meira lkingu vi samrur yfir eldhsbori, me eirri undantekningu a allt sem sagt er hefur veri skr og verur geymt skru formi hugsanlega einhver r ea jafnvel aldir.

Hver veit hva afkomendur okkar munu hugsa um blogggreinar og athugasemdir sem essar. Vera r hluti af strra samruformi framtinni ea falla allar essar plingar gleymsku me t og tma?

Mig grunar a kapprurnar gleymist en samrurnar veri geymdar og varveittar langt inn framtina, v ar er hgt a finna kjarna sem kapprur eru aeins megnugar a skauta yfir eins og beljur svelli.

Eins og ur, b g lesendur velkoman a skrifa athugasemdir vi essa grein og ra saman. g get ekki lofa a svara llum athugasemdum, enda tekur slkt tma, nokku sem g hef takmrkuum mli, en g les r allar af miklum huga.

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun og vsindi:


Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband