Bloggfrslur mnaarins, jl 2010

Eru vsindalegar sannanir mgulegar?

egar g heyri frasann a eitthva sem erfitt getur veri a tskra hafi veri vsindalega sanna og s ar af leiandi sannleikur, vakna strax sterkar efasemdir. g vil taka fram a g geri greinarmun snnunum sem framkvmdar eru me vsindalegum vinnubrgum, en r eru n nokkurs vafa mguleg, enda er slkar sannanir einfaldar eli snu, hlutlgar og hgt a sannreyna r me endurtekningu tilraunum. "Vsindalegar sannanir" er hins vegar strra hugtak, og vi egar veri er a byggja kenningar og hugmyndafri snnunum vsinda, egar veri er a skapa nja heimsmynd t fr ekktum stareyndum.

g held a slkar vangaveltur su smu ntum og trarbrg, veri er a ba til sgur sem sannfra ntmamann hvers tma um hvernig heimurinn er raun og veru, og af hverju hann er eins og hann er. Um lei og reynt er a gera heiminn skiljanlegri me flknum vsindalegum kenningum, fjarlgjumst vi veruleikann. Ekki misskilja mig, g hef mjg gaman af flknum vsindalegum kenningum, rtt eins og mr finnst gosgur afar hugaverur ttur mannlegri tilveru, en egar rannsknir eru farnar a fjalla um "hjnabandsgen" ea a a alheimurinn enjist t eins og blara, erum vi komin aeins t fyrir umr vsindalegra vinnubraga.

g held a vsindalegar sannanir su ekki mgulegar frekar en kringlttir rhyrningar ea giftir piparsveinar. etta eru tv hugtk r snum hvorum friheiminum, vsindin r heimi reynslu og skynjunar sem nota sari stigum rkhugsun og strfri, og hins vegar sannanir r heimi formlegrar rkfri og strfri, sem hafa ekkert endilega neitt vi heim skynjunar a gera.

a er hgt a sanna afleiur og aleiur hafiru fyrirfram gefnar forsendur. Formleg rkfri og strfri gefa sr slkar forsendur og t fr eim tekst a sanna mislegt. Hins vegar geta vsindin ekki gefi sr slkar forsendur, n vafa. Vsindin skapa kenningar um allt milli himins og jarar, og byggja essar kenningar v sem vi getum skynja. Finnist samsvrun milli ess sem vi skynjum og veruleikans sem vi reynum a greina, og takist okkur a finna skeikul lgml, er afar freistandi a tala um lgmli sem eitthva satt um heiminn, jafnvel sannleika.

a vi teljum lgmlin eiga vi alltaf og alls staar, er s mguleiki rtt fyrir allt til staar a einhvern tma ea einhvers staar eigi lgmli ekki vi, og s ar af leiandi ekki a lgmli sem vi hldum a a vri.

Hugtaki "vsindaleg snnun" er trarlegt hugtak frekar en vsindalegt. eir sem nota a, skilja sjlfsagt ekki fyllilega a vihorf til vsinda sem vsindamenn urfa a temja sr. Vsindamenn tta sig a rannsknir eirra eiga vi um afmarkaan hluta af verldinni og skilja a snnun hljti a vera eitthva afar einfalt samband ess sem vi getum skynja og einhvers sem gerist. Vi reynum a skilja fyrirbri me kenningum. Gerum huglgt a sem ur var tmt efni. egar um flknari kenningar er a ra, leiumst vi t heim mguleika og frumspeki - ar sem tr, ekking og hugsunarhttur eiga httu a blandast saman eina stra kenningu.

Slkar plingar geta veri gagnlegar og roskandi. En a m aldrei loka vsindalegum kenningum algjrlega. a arf sfellt a gefa efasemdum svigrm, v eitthva rannskninni gti hafa klikka, sama a hn hafi veri sannreynd sund sinnum. Venjulegri manneskju ykir sjlfsagt elilegra og auveldara a tra heldur en efast, og v vera vsindalegar sannanir a njum trarbrgum fyrir fjlda flks, en kjarni eirrar trar er a tra ekki neitt yfirnttrulegt, aeins a sem vsindin og vsindamenn hafa snt fram a s satt.

Hva ef g segi r a kenningar um svarthol su yfirnttrulegar? a eru j engin sambrileg fyrirbri til mannlegri reynslu, og svarthol eru aeins tskring fyrirbri geimnum, sem gti sjlfsagt tt sr fleiri hugsanlegar skringar. Til dmis gti etta sem vi kllum svarthol, og eru snileg, veri eins og mannshjarta, einhvers konar vel sem tekur gegnum sig bl og vinnur r v srefni til a halda starfsemi fram. Hva ef okkar sjnarhorn er svo takmarka a vi rtt greinum hluta r einum slkum hjartsltti?

Margt getur veri til slkum kenningum, og r hafa n nokkurs vafa bi skemmtigildi og frslugildi, en r svara ekki rgtum lfsins, alheimsins og alls, nema a litlu leyti og um stundarsakir - fyrir r manneskjur sem lifa jrinni hverri stundu fyrir sig. Hversu miki af "vsindalegum snnunum" ri 2010 vera ornar reltar ri 2040? Sjlfsagt lka margar og r "vsindalegu sannanir" sem ttu metkilegar ri 1980 en eru a ekki lengur dag.

essi eilfarleit hefur miki gildi, v smm saman tekst okkur me asto vsindanna a finna hvaa kenningar ganga ekki alveg upp og vntanlega af hverju r gera a ekki, og annig komumst vi hugsanlega nr einhverju skrara svari vi stru spurningunum og num sfellt a mta okkur traustari heimsmynd, a vi eigum enn langt land.

a er ekkert meira freistandi en a telja eigin heimsmynd vera einu rttu, einfaldlega vegna ess a hn gengur fullkomlega upp, og er til flk sem gerir allt sem a getur til a hamra v a eirra heimsmynd s s eina rtta. a er trarleg hegun.

A lokum langar mig a a nokkrar gtar tilvitnanir r ritum vsindaheimspekingsins Karl Popper, en hugmyndir hans hafa mr lengi tt gtis ljs myrkrinu.

Karl Popper, 1902-1994

Engin endanleg afsnnun kenningu er mguleg; v a er alltaf hgt a segja a niursturnar su ekki reianlegar ea a samrmi sem fullyrt er a su til staar milli niurstana og kenningarinnar su aeins yfirborinu og a a muni hverfa me frekari run skilnings okkar. Krefjist strangrar snnunar (ea strangrar afsnnunar) vsindum, munt aldrei gra neitt reynslu, og aldrei lra hversu rangt hefur fyrir r.

---

Svo framarlega sem a vsindaleg kenning segir fr veruleikanum, verur a vera hgt a afsanna hana: og svo framarlega sem hn er ekki afsannanleg, segir hn ekkert um veruleikann.

---

Vsindi hvla ekki traustum kletti. Miklar byggingar vsindalegra kenninga rsa, eins og r vru, yfir mri. Vsindi eru eins og bygging sem reist er haug. Haugurinn sekkur a ofan inn mrina, en ekki niur einhvern nttrulegan ea "gefinn" grunn; og egar vi httum tilraunum okkar vi a skkva haugnum niur dpri lg, er a ekki vegna ess a vi hfum fundi traustan grunn. Vi httum einfaldlega egar vi teljum grunninn ngu traustan til a vihalda byggingunni, a minnsta kosti um sinn.

---

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr, gagnrna hugsun og vsindi:


Eru hvorki trarbrg n trleysi til?

g hef haldi v fram a skilgreining margra eirra sem kenna sig vi guleysi, trleysi ea vantr (alls ekki allir) skilgreini trarbrg of rngt, enda su trrarbrgin samtvinnu mannlega tilveru og askiljanleg okkur bi sem einstaklingum og flagsverum, og srstaklega sem flagsverum.

Hugtaki "trarbrg" er eins og hugtaki "hundur" a v leiti a a vi um eitthva sem er raun og veru ekki til annars staar en huga okkar. "Hundur" er nefnilega ekki til. "Hundur" er ekki reifanleg vera, enda er "hundur" aeins hugtak sem er yfir rum hugtkum, eins og "Collie", "Labrador", og svo framvegis, sem einnig eru hugtk notu til a lsa flokki lfvera, en raunverulegur hundur birtist ekki fyrr en vi hfum hund af holdi og bli hj okkur, veru sem slefar og geltir og pissar t horn s honum ekki kennt anna.

Vi getum sagt um einhverja veru a hn tilheyri flokknum "hundur" en vi getum ekki sagt a "hundur" s til. sama htt getum vi sagt um eitthva fyrirbri a a tilheyri flokknum "trarbrg", en a ir ekki a fyrirbri "trarbrg" s til.

Hr er stuttur texti sem veitt hefur mr innblstur, lngu ur en g rakst hina stuandi grein Dr. Mabry Philosophy Now.

Flestar bkur um trarbragaheimspeki hefjast tilraunum til a skilgreina af nkvmni hver kjarni trarbraga er... S stareynd a r eru jafn margar og svo lkar hverri annarri er ng til a sanna a ori "trarbrg" getur ekki merkt eitthva eitt lgml ea einn kjarna, heldur er heiti yfir samansafn fyrirbra. Hugur leit a kenningum hefur stugt tilhneigingu til a einfalda um of vifangsefni sn. etta er rt allra hugmynda um algjrleika og einhlia kenningar um vifangsefni okkar. Viurkennum frekar upphafi af fsum og frjlsum vilja a vi munum afar lklega ekki finna neinn kjarna, heldur marga eiginleika sem geta lkan htt veri jafn mikilvgir lkum trarbrgum. (William James, 1842-1910)

Trleysi, guleysi og vantr eru hluti af tilraunum flks til a tta sig heiminum t fr forsendum sem eru eim sttanlegar, hvort sem a ir a grundvllur lfsskounar eirra felist snnunarggnum, stareyndum, vsindalegum kenningum, ea jafnvel engu ea einhverju ru. g vil halda v fram a ll vileitni til a koma reiu heiminn s trarlegs elis; og a trleysi s ekki askili fr trarbrgum nema vikomandi hafi enga hugmynd um hi gildi.

annig held g a bi sumir sem kenna sig vi trleysi og sumir sem kenna sig vi trarbrg su alls ekki trair, samkvmt essari vu skilgreiningu trarbrgum, a er a segja hafi etta flk ekki hugmynd um nein gildi og reyni ekki a nlgast gildi llum snum verkum.

g erfitt me a tra v a til s manneskja essum heimi sem lifir n gildismats.

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr og gagnrna hugsun:


Af hverju ttast bi trair og trleysingar a tapa sannfringu sinni?

Ef hugsun a vera eign margra, ekki forrttindi frra, verum vi a losa okkur vi tta. a er tti sem heldur mnnum aftur - tti vi a eigin tr reynist blekking, tti vi a stofnanir sem eir styrkja reynist skalegar, tti vi a eir sjlfir reynist sur verugir viringar en eir hafa fyrirfram tali sig vera. (Bertrand Russell 1872-1970 (Principles of Social Reconstruction))

Nokku sem g hef greint athugasemdum vi sustu frslum mnum er tti, eins og ftt s skelfilegra en a tapa eigin sannfringu, a sj a maur hafi rangt fyrir sr mikilvgum mlum og urfi ar af leiandi a endurhugsa eigin afstu til lfsins.

etta er eitt af v sem gerir heimspeki svo spennandi. Uppgtvun v a vi gtum hugsa betur um kvein grundvallaratrii getur kollsteypt okkar fyrri heimsmynd og krafist ess a vi endurskoum mli fr grunni. a er mikilvgt a flk skilgreini sig ekki tfr lfsskounum snum, hvort sem a er til trar ea vantrar, heldur gefi sr svigrm til a vera a sjlft og meta, og san endurmeta essar lfsskoanir. egar maur hefur ekki ngu miklar upplsingar ea hefur ekki velt mlinu fyrir sr af ngu mikilli dpt, getur veri betra a ba aeins me a taka afstu.

a er reyndar afstaa sjlfu sr a fresta afstunni, en afstu vil g kenna vi gagnrna hugsun. g hef ekki miki gert af v a tj grundvallarskoanir mnar hr essu bloggi, en hef bi veri litinn traur og trlaus, og skiptir a mig sjlfu sr engu mli hvorum flokkinum flki finnst g tilheyri. Hins vegar egar kemur a gagnrnni hugsun, er hgt a flokka mig sem einstakling sem gerir allt mgulegt til a skilja betur gagnrna hugsun og til a dreifa boskap hennar.

Heimspekingar, vsindamenn, slfringar, nmsfringar og arir hugsuir hafa reynt a negla niur skilgreiningu gagnrnni hugsun, en a hefur reynst erfit, enda er hn margtt og fljtu bragi telur maur sig vita hva gagnrnin hugsun er og hvernig henni skuli beita, en eftir stutta og opna rannskn kemur fljtt ljs a hn hefur margvslega eiginlega sem maur geri ekkert endilega fyrirfram r fyrir.

a a gagnrnin hugsun urfi a vera skapandi til a virka og a hn urfi umhyggju a halda til a leia til gs, er nokku sem manni dettur ekki hug vi fyrstu sn. A gagnrnin hugsun krefjist aumktar eirra sem stunda hana og gfurlegrar jlfunar hlustun og rkhugsun, og einnig gagnrni hvernig hlustun og rkhugsun virka, liggur ekki alltaf yfirborinu. Eitt flugasta einkenni gagnrnnar hugsunar er einmitt a hn gagnrnir gagnrna hugsun, hn gagnrnir bi inn vi og t vi, og s sem stundar hana verur strax rkari enda br vikomandi vi strri heim og margbreytilegri fljtlega eftir a hann hefur fari a beita hinni gagnrnni hugsun sjlfan sig.

Gagnrnin hugsun er annig eins og sjnvarpstki me endalausar sjnvarpsstvar, nema a grjan er keypis og alls ekki sjlfsagt ml a skipta um stvar n sm reynslu.

Ekkert er mikilvgara fyrir lrisjflag en a egnar su gagnrnir hugsun, geti teki vel mtaar kvaranir og taki tt umrunni. ess vegna ykir mr sorglegt a sj sjlfu Alingi hvernig starfsmenn ar sna stugt skort gagnrnni hugsun verki, skipta sr frekar li um mlefni en a ra grundvallaratrii eirra. ess vegna ykir mr sorglegt a gagnrnin hugsun skuli ekki kennd slensku sklakerfi, a hn yki ekki mikilvg fyrr en komi er hsklastig.

Hi rtta er a gagnrnin hugsun heima hugum okkar fr blautu barnsbeini. Brn byrja snemma a spyrja gagnrnna spurninga, en oft er eim svara me eim tilgangi a slkkva spurningunni og frekari spurningum, heldur en a halda loganum lifandi. Gagnrnin hugsun reynir a halda essum loga lifandi og hefur margar aldir barist vi a undir msum nfnum.

Gagnrnin hugsun sr heimili, skjl ar sem hn fer huldu hfi fyrir ofsknum heimsins, en a er hsklum, og einatt heimspeki. Heimspeki og gagnrnin hugsun eru nnast sama fyrirbri, me einnig undantekningu. Heimspeki er frilegi hlutinn a tta sig verldinni, en gagnrnin hugsun er verklegi tturinn.

Hfum vi eitthva a ttast? Er gagnrnin hugsun afl sem getur sameina flk ea sundra?

Gagnrnin hugsun getur sundra hugmyndum og tlunum sem eru samansett af lygum, eiginhagsmunum og blekkingum, og geti aeins sameina flk egar unni er af heilindum. a er dapurlegt a stjrnml slandi skuli vinna n gagnrnnar hugsunar, og a einungis fir stjrnmlamenn slandi skuli vera svo heilsteyptir a eir geti beitt henni skammarlaust. a er v miur hgt a telja essa einstaklinga annarri hendi, og mega eir sn ltils gegn miklum fjlda eirra sem skipa sr hugsunarlti li, kvara eigin skoanir fyrir lfst og lta aldrei til baka.

Vi getum komi okkur upp r eim sktugu hjlfrum og ykku leju sem sjlfsblekkingin er, og a me gagnrnni hugsun, en a er erfitt a innleia gagnrna hugsun me flki sem egar hefur teki sna afstu mti henni. Blogg og Interneti hefur gefi gagnrnni hugsun byr undir ba vngi undanfari, en a getur veri skammgur vermir. Fjlmilar ttu a varveita gagnrna hugsun, en virast of uppteknir af hagsmunavrnum til a sinna eirri skyldu sinni.

Og slandi er sklum v miur aeins kennd rj R, mean flest lnd eru farin a tta sig mikilvgi hins fjra R: rkhugsunar. Rkhugsun er ekki a sama og reikningur (ea strfr).

Hin fjgur er R, ea undirstaa alls nms, eru annars:

  1. Reading (Lestur - ekking inn)
  2. Writing (Ritun - ekking t)
  3. Arrithmetic (Reikningur og rkhugsun - vinnsla hugmynda)
  4. Critical Thinking (Gagnrnin hugsun - jlfun dmgreindar)

Svar mitt vi spurningu greinarinnar er a eir sem telja sig hafa eitthva, ttast a missa a sem eir hafa. eir sem hafa hins vegar ekki sambrileg fyrirbri, vita hins vegar a eir hafa ekkert a ttast.

Hvort tli s veigameira egar heildina er liti: a maur hafi tk gagnrnni hugsun ea sterka skoun hvort eitthva s til ea ekki?

Gagnrnin hugsun er llum agengileg. gtis vettvangur til a jlfa hana er a skrifa athugasemdir vi essa grein. a kostar ekkert. a hn kosti ekkert er gagnrnin hugsun mikils viri, rtt eins og mrg nnur gildi sem miklu skipta - au kosta okkur raun ekkert en ef vi kunnum ekki a meta au, vera au okkur einskis viri og vi gltum eim n ess a tta okkur eim vermtum sem vi hfum.

r er velkomi a taka tt me a skrifa athugasemd(ir).

Fyrri frslur og fjrugar umrur um guleysi, tr og gagnrna hugsun:


Af hverju pirrar gagnrnin hugsun um tr sem engu ykjast tra?

Felist undirstur hugsunar tjningu okkar, biggja samrur okkar fjrum undirstum sem nausynlegar eru til a mta setningu, og jafnvel hugsun, hvaa tungumli sem er.

  • Fyrsti liur: vsun
  • Annar liur: tenging
  • riji liur: eiginleiki
  • Fjri liur tlkun

Tkum dmi. setningunni "Glasi er fullt" birtast essar fjrar undirstur eftirfarandi htt:

  • Vsa er "glas".
  • "Er" tengir glasi vi einhvern eiginleika.
  • "Fullt" er eiginleiki glassins.

Setningin er san tlku, bi af eim sem tjir hana og af llum sem taka vi henni. essu tilfelli virist lti plss fyrir trsnninga, en samt eru eir til staar. Fyrst er hgt a spyrja hvaa glas etta s eiginlega, ar sem lesandi gur sr a vntanlega ekki og getur me fullum rtti efast um a a etta glas s yfir hfu til staar. En g fullyri a, a etta glas standi skrifbori mnu vi hli fartlvu minnar, og er fullt. Bddu, tla a f mr sopa.

Heyru, etta er ntt dmi. Glasi er ekki lengur fullt. Triru mr?

N hafa allt einu bst tv or inn setninguna: "ekki lengur". ir a a eiginileika hlutar einu augnabliki geti veri allt annar ru augnabliki, a breytileikinn sjlfur geti skapa mtsagnir egar tmi og astur eru ekki tekin reikninginn egar veri er a rkra hlutina?

Ef fullyring mn um a glasi s fullt s snn eina stundina og san snn nstu, vegna ess a glasi er h tma og rmi, eru til einhver hugtk sem eru a almenn a au tilheyra ekki astum neinn htt, hugtk ar sem fullyringar um eiginleikar eirra eru alltaf sannar, sama hver tlkar?

g fullyri til dmis a egar hugmyndin um hi ga s persnuger sjum vi strax fyrir okkur afar auveldan htt veru sem lkist okkur og vi getum kalla Gu. a ir ekki a rtt s a persnugera hi ga ennan htt, en tilhneigingin er til staar, og egar sterk tilhneiging er til staar verur a halda aftur af henni me llum tiltkum rum. En mannlegar tilhneigningar eru eins og yngdarlgmli. Enginn mannlegur mttur getur stai vegi eirra alls staar og til eilfar.

annig vera sterkar hugmyndir til. Sterkar hugmyndir eru varveittar. r vera a undirstu. Brtt verur ekki hgt a mtmla hugmyndinni v hn er svo sannfrandi og mikil undirstaa frisamlegra samflaga a hver einasta pling um uppruna hugtakisins verur a gn vi kennisetninguna.

etta hef g upplifa sustu frslum mnum, en fr andstum pl, ekki fr sjnarhorni eirra sem tra Gu, heldur eirra sem tra ekki Gu og telja sig jafnvel trlausa me llu a auki. essi hugmynd um guleysi, trleysi ea vantr verur sterk egar hn beinist gegn hinni sterku hugmynd um hinn persnulega Gu, en egar persnulegur Gu er ekki hluti af jfnunni virast samflag trlausra rfa um blindni, v eir skilgreina sig t fr andstu sinni, og verur nttrulega um og telji virandi ekki skipta neinu mli hvort Gu ea guir s til ea ekki.

egar lfsskoanir manns snast um afneitun einhverju, er maur a byggja hs traustum grunni?

Og svo a s hreinu, er glasi tmt nna egar g skrifa etta, en hver veit hva verur satt um etta glas v augnabliki sem lest ennan texta.

Mig grunar a a sem pirri sem engu ykjast tra egar fengist er vi hugtk eins og tr me aferum gagnrnnar hugsunar er einmitt essi mikilvgi tlkunarttur. Vi upplifum heiminn ll lkan htt, en me sams konar skynfrum og hugsunarferlum, en er hgt a fnslpa bi skynjun og hugsun annig a hn veri a hrbeittu verkfri sem getur skori sundur og gagnrnt hvaa hugtak sem fyrirfinnst.

Mig grunar a a su breytilegar astur fyrst og fremst sem pirra sem ykjast engu tra, ar sem a trarbrgin, eins og HIV fruma alagar sig a mtefninu og fellur a inn kerfi sitt, svo framarlega sem a eitthva gott br hinni trlausu kenningu.

E.S. essi frsla er undir sm hrifum fr Emmanuel Kant og Charles Sanders Peirce, en eir reyndu bir a tta sig undirstum allrar hugsunar, en kenningin er ekki fullmtu huga hfunds. Hins vegar finnst mr hugavert a lta hugmyndir og heiminn t fr lkum sjnarhornum og etta er ein tilraun til ess.

Fyrri frslur um guleysi, tr og gagnrna hugsun:


Vi krefjumst gagnrnnar hugsunar, en vitum vi hva gagnrnin hugsun er?

tilfinningarungnum samrum um trleysi brst stundum fram s skoun fr eim sem segjast ekki tra Gu, gui ea eitthva yfirnttrulegt, a lfsvihorf eirri byggi gagnrnni hugsun (ea vsindalegum snnunum). Aftur mti, s vikomandi sannfrur um eigin afstu og tli sr aldrei a vkja fr henni, sama hva tautar og raular, er vikomandi ekki a byggja lfsvihorf sitt gagnrnni hugsun.

Gagnrnin hugsun er strmerkilegt fyrirbri og afar auvelt a vanmeta hana sem eitthva merkilegra en hn er raun og veru, og telja hana einungis einhvern neikvan efasemdartn, v a er hn alls ekki. a gagnrnin hugsun hefjist yfirleitt vafa, hefur hn skyldu til a kafa dpra, jafnvel a djpt a hn spyr sjlfa sig um eigin forsendur, og er tilbin a breyta eim reynist rkin g og samrmi vi veruleikann.

Gagnrnin hugsun er ekki a a rfa sundur hugmynd til a skilja eiginleika hennar. Hn er miklu meira. Gagnrnin hugsun kemst ekki langt n skapandi hugsunar og umhyggju. Hn arf a vera vikvm ytri astum og hvernig rannsknarefni tengist rum hlutum ea hugmyndum.

Gagnrnin hugsun finnur rkvillur og forast bi a samykkja sannfrandi rk su au bygg slkum villum, og hn reynir einnig a forast a a beita rkvillum sjlf, a vissulega geti veri afar freistandi, og sjlfsagt mun auveldara a hfa til tilfinninga flks og hugmynda ess heldur en raka sem byggja stareyndum ea gildum.

egar eir sem ykjast trlausir me llu, rkra vi traa um tr, eru eir ekki alltaf a tala um sama fyrirbri. a er ekki ng a vsa hva flki finnst a eitthva hugtak tti a a, heldur er mikilvgt a hlusta hva arir telja a merkja, og taka merkinguna me dminu nema hn s algjrlega r lausi lofti gripin.

g gef mr a trlausir velti fyrir sr heiminum fyrst og fremst t fr stareyndum en trair fyrst og fremst t fr gildum. etta eru tvr gjrlkar vddir, sem eiga ftt ea ekkert sameiginlegt. Ekki frekar en a brag geti veri bltt. Hins vegar er hgt a ra um hvort gildi ea stareyndir su betri forsendur til a byggja lfsskoanir .

Veltum essu fyrir okkur. Manneskja A vill byggja lf sitt stareyndum en ekki gildum. Manneskja B vill byggja lf sitt gildum en ekki stareyndum. Bi A og B eru bkstafstrar og tiloka fyrir r a sj t fyrir eigin innrammaan heim.

Hins vegar er einnig til flk sem leggur meiri herslu A en B egar a mtar lfsskoanir snar, og anna flk sem leggur meiri herslu B en A. Hgt er a setja etta upp skala fr 0-100. eir sem eru bilinu 1-10 og 90-99 eru bkstafstrar. eir sem eru 0 ea 100 eru ofsatrar. Arir eru va staddir skalanum. S einhver 50-50, m reikna me a s hinn sami hafi fundi gullna mealveginn. ann sem Aristteles mlir me.

Ef vi reynum a tta okkur veruleikanum egar vi rum saman, num vi fyrr ea sar a greina aeins betur hva eru skrautmyndir og skuggamyndir, fr veruleikanum.

Til a svara spurningunni sem spur er upphafi greinar, langar mig a setja fram kenningu Dave Ellis um eiginleika gagnrnnar hugsunar, og vil g taka fram a etta er aeins ein af fjlmrgum skilgreiningum eiginleikum gagnrnnar hugsunar. g tel etta gtis byrjun.

---

Sannleiksleit.
Gagnrnir hugsuir* vilja vita sannleikann. leit eirra eru eir tilbnir a velta fyrir sr og jafnvel fallast hugmyndir sem grafa undan eirra eigin skounum ea hagsmunum. essir hugsuir fylgja rkhugsun og snnunarggnum hvert sem r leia .

Opinn hugur.
Hfileikarkur gagnrninn hugsuur kannast ekki aeins vi a flk s oft sammla - heldur sr gildi essari stareynd. Hann virir rtt annarra til a tj lk sjnarmi. Umfram a a skjast eftir marbreytilegum sjnarhornum, fylgjast eir me eigin mli og hugsun eftir vsbendingum um villur ea fordma.

Rkgreind.
Gagnrninn hugsuur kannast vi fullyringar sem urfa a vera studdar me snnunarggnum. Hann er mevitaur um mguleg vandaml. ar a auki sr hinn gagnrni hugsuur fyrir mgulegar afleiingar ess a taka kvena afstu.

Kerfisbundin.
A halda sr skipulgum og einbeittum eru tveir eiginleikar til vibtar sem eiga vi um gagnrnan hugsu. Hann er tilbinn til a safna a sr snnunarggnum af olinmi, prfa hugmyndir, og staldra lengi vi erfia og flkna spurningu.

Sjlfstraust.
essi eiginleiki gagnrns hugsuar styur hina. ar sem hann treystir eigin gfnafar, er gagnrninn hugsuur viljugur til a leita sannleikans, hlusta me opnum hug og vinna erfiu og gagnlegu vinnu sem felst hugsun.

Spurningar.
Hinn gagnrni hugsuur vill vita. Hann hungrar eftir stareyndum og hugtkum. Hann er viljugur til a skoa alheim hugmynda jafnvel ur en hann veit hvernig hann getur ntt sr innsi sem hann last.

roski.
Sem rosku manneskja, rur hinn gagnrni hugsuur yfir visku sem kemur fr reynslu (og hugun um essa reynslu - HB). Hann skilur a vandaml getur haft margar lausnir - jafnvel lausnir sem virast vera mtsgn hver vi ara. Hann forast a samykkja fljtlegt, yfirborskennt svar, og hann er tilbinn til a fresta kvrunum egar snnunarggn eru fullngjandi. Samt kannast hann vi a manneskjur urfa oft a framkvma ur en allar stareyndir eru til staar.

---

Sjlfur geri g mitt besta til a vera gagnrninn hugsun, leirtta sjlfan mig egar g tel mig hafa rangt fyrir mr, hlusta rk eirra sem eru lku mli um margvsleg mlefni og gera r fyrir a g viti ekkert endilega betur en arir um ll heimsins ml, en a g hafi smu forsendur til a taka vel mtaa afstu s rtta vimti til staar. a er fleira sem einkennir gagnrna hugsun og vert er rannsaka au af dpt, en g fer ekki nnar t a hr og n. Eitt af v er gagnrnin hugsun um forsendur gagnrnnar hugsunar.

* a gagnrninn hugsuur s karlkynsor, a sama vi um kvenkyns gagnrna hugsui.

Fyrri frslur svipuum ntum:

Heimildir: Becoming a Master Student, Dave Ellis


Er guleysi grunnu lauginni en trin eirri djpu?

Fyrir helgi skrifai g frslu sem fengi hafi 202 athugasemdir egar etta er skrifa. g held a aldrei hafi jafn mikil samskipti tt sr sta eftir eina grein mnu bloggi. Reyndar skrifuu smu einstaklingar oft, og sumir eirra voru svolti varkrir oralagi; en ekki annig a menn lgu eftir srum snum. etta var eins og hressilegt rok, ar sem margt gtt kom fram fr gulausum, trlausum, vantruum, formlega truum, formlega truum og einhverjum sem ekki eru flokkanlegir.

g hef ekki skoun a eir sem taka tt samrum um trml ea trleysi urfi endilega a vera bnir a mynda sr fasta skoun um mli, su bnir a lesa Bibluna, Kraninn, Dawkins og alla hina sem eru tsku essa stundina. Vi hfum misjafnlega mikla reynslu og huga, og tel g skoanir hverrar einustu manneskju vera mikilvga og rangt a hunsa eina einustu lfsskoun, vi getum veri henni sammla, enda hefur hver og einn mynda sr skoun um heiminn og lifir eftir honum. Hvaa rtt hef g til a dma lfsskoun annarrar manneskju sem ranga, ef g get ekki snt fram hvernig hn er skaleg henni sjlfri, rum ea umhverfi hennar t fr sifrilegum forsendum sem bir samykkja?

Mr finnst merkilegt hvernig fjldi eirra sem afneita allri tr voru sannfrir um a g vri trair. eir virast tra a blindri heift a g s traur einstaklingur, og a a hafi neikv og heftandi hrif skoanir mnar, mengi r, geri r hreinar, geri r heimskulegar. fyrsta lagi getur vikomandi engan veginn vita betur en g sjlfur hverju g tri ea hva g tri ea hvort g s traur yfir hfu, enda hef g ekki veri a bsna mnum skounum neitt srstaklega. Og ru lagi er afar vafasamt a telja hugsanir annarrar manneskjur gildar einungis vegna ess a hn gengur t fr rum grundvallarforsendum.

Til gamans kva g a fletta upp bkum mnum og leita nnari skilgreininga guleysi - sem g tel vera lkt trleysi og vantr. ar sem g lt hugmyndir bkum frekar sem eldsptur fyrir hafsj samrna, arf ekki nema ltinn neista til a kveikja miki bl.

Fyrsta tilvitnunin sem g rakst :

Sm heimspeki hallar huga manns nr guleysi; en heimspekileg dpt, frir hugi manna nr trnni... (Francis Bacon 1561-1626)

a er freistandi a gleypa hrtt vi essari speki n ess a velta henni aeins fyrir sr. Hugsanlega hafi Bacon rangt fyrir sr, a hann s meal allra frgustu og virtustu heimspekinga sem rtt hafa mlin Evrpu, enda kannast eir vi sem hafa flakka um samruheima heimspekinnar a hver einasti heimspekingur getur haft rangt fyrir sr, sama a eir sjlfir og flestir arir tri a eir hafi rtt fyrir sr.

g hallast a v a Bacon hafi rtt fyrir sr arna.

Heimspekingar eru svolti srstakar verur. eir pla lklegustu hlutum, mlefnum sem er erfitt a festa hendur , en skipta samt grarlega miklu mli. Sumum finnst heimspekilegar samrur barnalegar, einfeldnislegar og flkja hlutina a rfu, en sta slkrar skoanir getur veri falin vimti vikomandi, a hann ea hn er ekki tilbin til a hlusta. Oft hef g heyrt skoun a essi eilfarml veri aldrei skilin til fullnustu og v er tilgangslaust a pla eim. g stti mig ekki vi etta lit, leita annars lits og tel einmitt a ef mgulegt s a vita hvort tilgangslaust s a pla essum hlutum s tilefni til a grafast fyrir um hlutina enn brnna.

g kannast vi a hj sjlfum mr, a mr hefur oft tt essi heimur afar flkinn og margbreytilegur, og stugt komi auga hugtk og hluti sem g skil ekki a fullnustu, og reynt a tta mig hvernig mikilvg mlefni tengjast, og reyni san a lra sfellt meira um a sem er tmans viri a rannsaka. Eftir miklar plingar og hugurinn orinn reyttur essum plingum, gerist svolti undarlegt, skamma stund, kannski ekki nema augnablik - sr maur hlutina miklu strra og skrara samhengi en ur. Maur reynir a skr essar hugmyndir en heildarmyndin raknar upp jafnhratt og draumur sem reynt er a rifja upp snemma morguns yfir morgunkorninu.

Mig grunar a vi sum ll feralagi sem vi kllum roska. Hgt er a greina roskastigin einingar, ar sem sasta og sta einingin er viska, en samhlia henni sem andsta essu sasta stgi er rvnting. eir sem aldrei hafa undirbi sig undir dauann og tali sig daulega eru eir sem lklegastir eru til a fyllast rvntingu sustu metrunum. essi viska er mnnum nausynleg egar eir sj fram eigin daua. eir sem hndla eigin daua gera a me visku, eir sem geta ekki hndla slkan veruleika falla djpa rvntingu. g get ekki s fyrir mr nein verri rlg. eir sem eru hva uppteknastir af llu heimsins prjli eru einmitt mestri httu me a lenda mestri rvntingu, v auvi ea fagnaur n skammt egar eir mta manninum me ljinn.

a er freistandi a alhfa og segja flk fyrst takast vi eigin daua egar a finnur hann nlgast, og g get vel tra a a s satt um flest flk sem nennir ekki ea gefur sr ekki tma til a velta fyrir sr heimspekilegum vifangsefnum, og vill frekar lta ara gera a fyrir sig. En hva gerist ef vi veltum byrg plinga um lf og daua yfir anna flk?

J, vera sjlfsagt til kenningar. essar kenningar vera samykktar ea eim hafna. Su r samykktar vera r varar. Hverjir verja r? Sjlfsagt flk sem menntar sig srstaklega til ess, og frnar lfi og limum til a vernda r fyrir sem urfa eim a halda, sem nenna ekki ea gefa sr ekki tma. essar kenningar taka smm saman sig traustara form, og loks gleymist upphaflegur tilgangur eirra, og sta ess a velta fyrir sr eigin daua opinskan htt, hefur safnast saman heilmikil viska ritmli, sem san arf a dla allar r kynslir sem ekki hafa tma ea nennu til a hugsa hlutina fr upphafi til enda.

A tra eitthva slkt hljmar hugum einhverra sjlfsagt sem bull. En a er viska essu. Vi getum ekki ll veri gagnrnin og trlaus. Vi urfum a treysta rum til a samflagi virki. Og trin virkar, eins hallrislega og a kann a hljma, hn virkar fyrir sem urfa henni a halda, fyrir sem velta ekki fyrir sr hinu ga en kannast samt vi a og lifa samrmi vi a.

annig a j, g skil af hverju eir sem eru gagnrnir gagnrninnar vegna, gagnrna trarbrg og r stofnanir sem virast hafa glata upphaflegum tilgangi snum, en g ykist lka hafa hugmynd um af hverju betra er a hafa essar stofnanir gangi en a leyfa eim a hrynja til grunna. egar samflg hafa n kveinni str, urfa au essum stofnunum a halda til a lma saman arar grunneiningar og vihalda vinnufrinum.

Hins vegar er gagnrnin hugsun ekki bara a a kryfja hluti sundur og skilja eftir ttlum borinu, undir smsj. Gagnrnin hugsun arf einnig a vera skapandi og hn arf einnig a sna umhyggju, annars fellur hn um sjlfa sig. a sama vi um umhyggju; n gagnrnnar og skapandi hugsunar er hn einskis viri. Og a sama m segja um skapandi hugsun; n gagnrnnar hugsunar og umhyggju er hn einskis viri.

a er egar finnur jafnvgi gagnrnni hugsun gagnvart vifangsefninu a r tekst a last meiri dpt, og hvort a i a komist nr markmiinu ea hvort rtt skjtist undir yfirbori og fir sm nasasjn af svrtu dpi sem nr lengra en hafir ur mynda r, hefur a minnsta reynt, ert reynslunni rkari, og getur deilt inni sgu me rum, og hugsanlega ann htt komist aeins nr einhverjum sannleika.

Annars snist mr tvennt greina a hina truu og trlausu. Annars vegar a trlausir skilgreina tr annan htt en hinir truu gera. Og hins vegar a umrum um tr og trleysi, srstaklega egar eim er blanda saman vi gildi vsindalegrar snnunar, a gleymist stundum a trin fst vi sannleikann, mean vsindin gera a alls ekki, heldur fst au vi a finna hi sanna.

Sannleikurinn og hi sanna eru gjrlk hugtk au virist vera naualk. Sannleikur er stra heildarmyndin, nokku sem vsindamenn vita a hver og einn tlkar fyrir sig tfr eirri ekkingu sem eir hafa last af eim brotum heimsins sem eir ekkja sem sanna. Trin byrjar hins vegar hinum endanum, og telur sannleikann vera ekktan h v sem er satt einstaka atrium.

Auvita veldur svona misskilningur tkum og enn meiri misskilningi. a felst hlutarins eli.

g er ekki binn a svara spurningunni sem g spyr titlinum rbeint, heldur me plingum kringum svrin. Dugar a sem svar, ea sem spurning?

Fyrri frslur um guleysi og tr:


Eru trleysingjar og guleysingjar sem vilja betri heim raun trair?

Yfirleitt egar mr dettur hug a skrifa um trml og trleysi spretta fram fjrugar umrur ar sem srfringar me prfskrteini fr sjlfum sr eru duglegir a fra mig um hva g hef rangt fyrir mr, n ess a g ykist sjlfur tta mig fyllilega llum eim blbrigum sem felast annars vegar lfi trara ea trleysingja.

Mig grunar a vandamli liggi lku sjnarhorni. Sumir sj manneskjur mikilli fjarlgi, arir mikilli nlg, og ekkert eitt sjnarhorn er hi eina rtta, frekar en egar skoar pddu ea pramda.

g byggi tvr greinar grein sem stuai mig skemmtilega tmaritinu Philosophy Now, en ar voru prestar benir um a skrifa greinar um nguleysi. Annar presturinn var me svona klasssk svr, eitthva sem maur hefi bist vi, en hinn Dr. Mabry kom me frumlega nlgun mli og vildi gamansmum tn flokka rit nguleysingja sem klm, og gaf reyndar skr rk fyrir skoun sinni. essar fyrri greinar mnar og fjrugar umrur m skoa hrna:

En a er eitt atrii til vibtar grein Dr. Mabry sem vakti huga minn, en a er flokkun hans blbrigum trar. annig er listinn:

  1. Hefbundin tr - Traditional Believers - (eir sem tra a tr eirra s s eina rtta)
  2. Frjlshyggja tr - Liberal Believers - (eir sem tra a tr eirra s ein af mrgum gildum trarlegum skounum)
  3. Andleg valkvni - Spiritual Electics - (eir sem fylgja ekki einni tr, heldur velja og psla saman eiginleikum trar r mrgum lkum trarbrgum)
  4. Efahyggja tr - Religious Agnostics - (eir sem njta ess a vera samvistum vi andans flk, en eru ekki sannfrir um sannleiksgildi trarinnar)
  5. Siferilegir hmanistar - Ethical Humanists - (guleysingjar og trleysingjar sem finna sig tilheyra og vera sambandi vi einhverja skilgreinda reglu heiminum (Cosmos))
  6. Hentitr - Jack Believers - (eir sem tra hinu sama og flk me hefbundna tr, en geta ekki fari eftir siferilegum reglum trarbraganna)

a sem vekur mesta athygli mna essari flokkun er a samkvmt skilgreiningu Dr. Mabry eru nguleysingjar trair. a eir tti sig kannski ekki v sjlfir og afneiti trnni algjrlega, virast eir tra einhverja strri mynd, og sj mikilvgi ess a flk hugsi gagnrninn htt um lfi og tilveruna, n ess a falla fyrir msum innihaldslausum blekkingum - og telja rtina a gu siferi felast a fylgja trarbrgum alls ekki blindni og stundum alls ekki yfir hfu, heldur me skynsamlegum htti mta eigin siferilegar skoanir.

g er sammla essari skilgreiningu Dr. Mabry, a minnsta kosti bili, eins langt sem hn nr, og ar til eitthva anna og betra kemur ljs.

Auvita fjalla essar skilgreiningar aeins um blbrigi hinna truu, og sjlfsagt hafa hinir trlausu einnig mis hugaver blbrigi sem vert er a skoa, og er sjlfsagt meira vieigandi a skoa slkt t fr vsindalegri aferum.

etta styur kenningu mna minnsta a vantrarflk slandi s raun tra, a a afneiti trnni. A sjlfsgu eru einhverjir vantrair sem eru ekki trair, eir sem bera enga viringu fyrir lkum skounum og er nkvmlega sama um siferi ea mannleg gildi, en eir sem hafa huga a byggja betra samflag, eir eru trair eir viti a ekki sjlfir.

g b spenntur eftir athugasemdum r llum ttum. Jafnvel fr eim sem ryjast inn moldugum fjallaskm og hella kaffi tebolla. Halo

Heimildir:

Grein Dr. John R. Mabry m finna 78. tlublai Philosophy Now: a magazine of ideas, aprl/ma 2010.


urfa prestar a tra persnulegan Gu?

Heitar og skemmtilegar umrur um trarbrg og trleysi spruttu fram enn n hr essu bloggi kjlfar greinarinnar Er predikun guleysis klm? Einni spurningu er ar svara, sem g reyni a svara essari grein, en ar held g fram a prestar urfi ekkert endilega a tra persnulegan Gu og geti samt veri starfi snu vaxnir og reynst gir prestar. essa hugmynd fkk g vi lestur greinar eftir sra Dr. John R. Mabry mean g flaug fr Osl til Stavanger sasta sunnudagskvld.

a er hvergi betra a lesa en himnarki. Whistling

Presturinn Dr. John R. Mabry heldur v fram a nguleysisbkurnar sem sprungu t vinsldum eftir 9/11 og skrifaar voru af mnnum eins og Dawkins, Hitchens, Harris og fleirum, a vandamli vi nguleysi er a mynd eirra af trarbrgum s engu skrri en skopmynd sem gefur of einfalda sn hlutina sta ess a bera viringu fyrir hinum djpa margbreytileika sem einkennir lk trarbrg heiminum. Reyndar kallar hann essi skrif "gulaust klm" en viurkennir san a hann elski essar bkur og skemmti sr strkostlega yfir eim, og finni ar margt gott, sem v miur nr ekki fangasta skadda.

greininni segir Dr. Mabry:

"a er til tra flk sem trir a gagnrnin hugsun um trarbrg su nausynleg fyrir roskaa tr, og raun, lykilatrii trarbragalegri trygg. a er til flk sem skilur a myndir okkar af hinu gulega eru komnar fr mannlegri tilhneigingu til a persnugera (anthromorphize) hi Dularfulla vegna ess a a gerir eim auveldara a tengjast v. a er til flk sem skilur a tkn eru ekki a sama og hlutirnir sem au merkja - sem sna ekki hugmyndum, myndum og hugsjnum yfir skurgo. a er til flk sem telur ofbeldi ekki vera vieigandi svar vi eim sem eru sammla - sem raun sj umburarlyndi, samhug og frelsi sem prf fyrir sanna andlega tjningu."

A persnugera hlutina er gert til a einfalda , og g get vel s fyrir mr prest sem trir Gu n ess a persnugera hugtaki. Hins vegar virast margir stuningsmenn nguleysis eiga erfitt me a sj ennan mguleika og stta sig vi a hann geti veri raunin hj fjlda presta. Trin er nefnilega svolti persnulegt fyrirbri, og a a gera tilraun til a afm hana af yfirbori jarar er raun tilraun til sviptingar tjningarfrelsi.

Dr. Mabry skrifar:

"En hverjir eru essi nfrjlshyggjumenn sem telja sig geta kvara a einungis s tr sem er haldssm, n umburarlyndis og bkstafleg, su sannkllu trarbrg? g held v fram a g hafi meira vit eigin andlegu lfi en nokkur annar, ar meal Christopher Hitchens. g held v einnig fram a hunsun tr meirihluta mannkynsins - og raun a hunsa tr ekki vri nema einnar manneskju - er jafn miki trarbragaofbeldi og nokku af eirri landi hegun sem nguleysingjar fordma.

ar sem a vi getum ekki skokka inn huga hvers einasta prests, get g auveldlega s fyrir mr a trarskoanir vikomandi su mr framandi. Vikomandi prestur getur tlka Bibluna og Trarjtninguna t fr eigin skilningi hva Gu er, og s textann sem einfalda myndhverfingu einhverju sem er mun dpra, svona eins og egar maur horfir rvddarmyndir - ttar maur sig ekki alveg dptinni fyrr en maur setur upp gleraugun.

Prestur sem trir ekki persnulegan Gu finnst mr alls ekki langstt ea fjarstukennd hugmynd, einmitt vegna ess mikla fjlbreytileika sem einkennir manneskjur.

Sjlfur undrast g hvern einasta dag yfir hva a er ftt essum heimi sem g skil af dpt, og ar meal allt sem tengist minni eigin vitund. g skil ekki einu sinni fullkomlega hvernig g sjlfur hugsa og lri, a g hafi rannsaka a vandlega tvo ratugi.

a er nefnilega svo merkilegt vi okkur manneskjurnar a vi erum sfellt gngu gegnum okkar eigin roskastig og reynum sfellt a brjtast gegnum essa hlekki eigin roska og efnislegra hindrana til a sj aeins lengra, (g tala kannski bara fyrir sjlfan mig hrna) og sfellt er eitthva ntt og spennandi sem kemur manni vart, djp hugsun einhvers kunnugs manns fjarlgu landi ea barns sem situr vi hli mr spjalli.

g vri ftkari maur ef g lokai r hugmyndir sem mr hugnast ekki.

a Gu s kannski persnulegur og einstakur upplifun hvers og eins, og srstakur egar flk sameiningu bindur sig honum, ir a alls ekki a HANN s persna.

gtis bk segir a Gu hafi skapa manninn sinni mynd. Me mynd er tt vi form. Ekki efni. Ekki tlit. Heldur mguleika, ramma, kannski huga, kannski sl. A segja Gu hafa skapa manninn getur lka veri myndml og tlkun v a hin sameiginlega ekking og samhugur flks hafi skapa srhverja manneskju og gert hana a v sem hn er.

Mguleikar tlkunum eru endalausar. Og a er ekki ein einasta stareynd sem getur breytt v, einfaldlega vegna ess a stareyndir fjalla ekki um gildi og visku, heldur aeins um hluti sem hgt er a leia af ea til me strngum rkreglum sem byggja snnunarggnum.

eir sem halda v fram a eina leiin til a horfa heiminn s t fr snnunarggnum og rkreglum, eru a missa af ansi miklu. a er svona eins og a afneita a teiknimyndir geti veri skemmtilegar af v a r eru plat.

g vil vinsamlegast ska eftir athugasemdum a flk sleepi vi dnaskap gagnvart eim sem eir eru sammla, og ess sta rkstyji ml sitt mlefnalegan htt. Dnaskapur getur veri skondinn eitt augnablik, en verur fljtlega frekar leigjarn.

Heimildir:

Grein Dr. John R. Mabry m finna 78. tlublai Philosophy Now: a magazine of ideas, aprl/ma 2010.


Hafa slendingar tapa forgangsrtti nttruaulindum snum?

g s mig kninn til a skrifa stutta grein um etta Magma ml. a er nokku ljst a algjr lgleysa rkir hj stjrnvldum. au hafa teki afstu lagatkna til laga og finnst litlu skipta hva er rtt og hva rangt, hver andi laganna s, svo framarlega sem hgt er a finna lagakrka kringum hlutina.

a er ljst a kanadskt fyrirtki er ekki sem lgaili heimilisfast snsku skffufyrirtki. Heimilisfesti er egar einhver heima stanum, raun og veru, ekki bara ykjustinni. Til dmis f atvinnulausir slendingar varla atvinnuleysisbtur ef eir ba erlendis, eir su enn skrir me lgheimili slandi.

r lgum (4.gr. laga nr. 34/1991): slenskir rkisborgarar og arir slenskir ailar mega einir eiga virkjunarrttindi vatnsfalla og jarhita nnur en til heimilisnota. Sama vi um fyrirtki sem stunda orkuvinnslu og orkudreifingu. Sama rtt hafa einstaklingar sem bsettir eru ru aildarrki samningsins um Evrpska efnahagssvi, ru aildarrki stofnsamnings Frverslunarsamtaka Evrpu ea Freyjum og lgailar sem heimilisfastir eru ru aildarrki samningsins um Evrpska efnahagssvi, ru aildarrki stofnsamnings Frverslunarsamtaka Evrpu ea Freyjum.
S etta mgulegt skipta lg nkvmlega engu mli og slendingar hafa engan forgangsrtt rtt til a lifa af slandi umfram anna flk heiminum.

Mr finnst merkilegt a VG og Samfylkingin skuli verja slkt, en tti svosem aldrei von ru. essir flokkar eiga a helst sameiginlegt a vilji eirra er allur papprum og kenningum, en afar fjarri verki. Arir flokkar eru ekkert skrri, enda stjrnkerfi meingalla.

a eitt a stjrnvld sem viurkenndan htt iggja mtur opinberlega og geta rttltt r me a kalla r styrki, segir meira en arf um hversu roti slenskt stjrnkerfi er og hversu rttltt a hltur a vera, og hversu hugsandi er fyrir slkt kerfi a leita sanngirnis og velferar fyrir almenning landinu.


Er predikun guleysis klm?

"g er ekki viss um hvernig a byrjai, en fljtlega eftir mikla fjlgun framboi fr hfundum Nguleysis, byrjai einhver a kalla bkur eirra 'klm guleysingja". g hl fyrst egar g heyri etta, lklega vegna ess a etta er ekki fjarri sanni. Klm getur veri sandi og skemmtilegt - en a hlutgerir lka flk, fjarlgir hi mannlega fr flkinu sem er til snis og snir a falskan htt me eigin hagna a leiarljsi sem og a fullngja lesendum snum."

annig hefst mgnu grein sem g rakst gr, sem nlgast skyndilegar vinsldir nokku vntan htt. Mr hafi ekki dotti etta hug, en get ekki anna en teki undir essar skoanir, skrifaar af Dr. John R. Mabry grein ar sem hann mtmlir v hvernig Nguleysi teiknar upp of einfalda mynd af trarbrgum.

Sjlfur hef g mjg gaman af Nguleysinu ar sem Richard Dawkins fer fararbroddi og heldur v fram a trarbrg su beinlnis skaleg og tti helst a leggja au af me llu, enda skapa au bakland fyrir brjlum hugmyndum hryjuverkamanna og sjlfsmorsvgamanna. Vandinn er ekki a baklandinu felist skalegar hugmyndir, en eim leynist margt mjg gott sem reyndar er hgt a sna upp hreina illsku me afbkuum og skldum ofsatrartktum.

g get ekki anna sagt en a g hafi sam me bum sjnarmium. g skil hvernig trarbrg geta fstra brjlinga, rtt eins og stjrnml, kvikmyndir, sklar og tlvuleikir geta fstra brjlinga og tt eim t ofbeldisverk; en a ir ekki a g vilji leggja niur stjrnml, kvikmyndir, skla og tlvuleiki.

Vandamli virist vera a sama hvert sem fer. Smr minnihluti eyileggur orspor hpsins. etta gerist stugt me hverri einustu kynsl unglinga. Einhverjir krakkar gera einhvern skunda sem hinir fullornu hneykslast yfir og yfirfra rugli allan hpinn. a sama gerist egar feinir einstaklingar af ru jerni haga sr illa og valda skaa, eftir a getur reynst erfitt a lta flk fr smu j fordmalausum augum.

Mli er a a er auvelt a tra eigin fordmum, og egar eir virast sannir og maur leyfir sr ekki a efast um sanngildi eirra, kannski vegna ess a eir virast svo augljsir og ef maur efast, gtu einhverjar frumforsendur eigin heimsmynd hruni til grunna.

g held a eir sem fordma trarbrg sem slk su nsta stig fyrir ofan sem fordma kyntti, hrundslit og skoanir annarra, en eiga samt enn langt land me a takast vi veruleikann. a sama m segja um sem fordma guleysingja ea nguleysingja.

En ef skrif nguleysingja er klm, hltur ll orra og rit sem er eli snu manneskjuleg og gerir lti r manneskju, lka klm; og getum vi raun skoa flestar rur Alingis, sjlfsagt fr upphafi ings og flokka r sem klm. a sama m segja um frttamennsku flestra fjlmila og hugsanlega megni af llum tilkynningum fr fyrirtkjum. Sjlfsagt a sama vi um skilabo sem koma fr stofnunum eins og kirkjum og sklum.

Vri ekki rttast a bjarga fjrhag slenska rkisins me v a skattleggja allt etta klm?

Heimildir:

Grein Dr. John R. Mabry m finna 78. tlublai Philosophy Now: a magazine of ideas, aprl/ma 2010.


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband