Bloggfrslur mnaarins, desember 2007

orlksmessa Kben og jl Madrid

Kaupmannahfn  orlksmessu

orlksmessa Kben

sunnudaginn lagi kjarnafjlskyldan af sta til Madrid, me stoppi Kaupmannahfn og ru Frankfurt. Vi tkum Metro inn mib Kben og hfum gaman af a upplifa danska jlastemmingu. a sem kom mr mest vart var hversu rlegir Danirnir voru orlksmessustressinu, eins og kalla mtti a heima, ar sem flk virist snast nokku marga hringi um sjlft sig leit a gjfinni sem gleur meira en nokku anna. Asann og ltin a heiman var hvergi a finna andlitum flks sem gekk glabeitt um hfuborg Danmerkur.

g hef aldrei ur stoppa Kaupmannahfn. Mest kom mr vart hversu miki er af hjlum borginni. a voru bkstaflega allir hjlum. Einnig fannst mr skemmtilegt a sj langa r af flki fyrir utan kjtverslun, en fyrir utan var veri a steikja svn teini. Flki tlai greinilega a kaupa jlamatinn rttum sta. etta hltur a vera hef hj Dnum, sem g hafi aldrei heyrt um.

Vi keyptum gjafir handa brnunum, frum upp kirkjuturn me tsni yfir Kaupmannahfn og fengum okkur svo s. San l leiin aftur flugvllinn. Millilending Frankfurt og svo haldi til Madrid me Lufthansa. g ver a minnast aeins matinn og jnustuna hj Lufthansa. etta var eins og fnasta veitingasta, og ar a auki var maturinn sem vi fengum vlinni feiknagur.

 almenningsgari Madrid  jladag

Afangadagur Madrid

Aftur undrai g mig vimti flks. g fann a flk var rlegt og stressa, en samt enn a kaupa jlagjafir. a var engin jlas ea stress eins og maur finnur heima Smralind og Kringlunni fyrir jlin. Tilfinningin er meiri eins og egar g unglingsaldri gekk niur Laugarveginn orlksmessu me vini mnum leit a skemmtilegum gjfum. Vi frum nokku oft neanjararlestir, sem koma manni hratt milli borgarhluta, en brnunum leist lti , enda hafa gangar veri illa rifnir vegna verkfalls hreingerningarflks. Vi hittum ttingja fr Mexk sem ba Madrid og nutum afangadagskvlds tlskum veitingasta. ar urum vi vitni a sm stressi, ar sem a jnarnir veitingastanum virtust vera vi a a fara taugum og maur fann a egar kalla var pirruust eir upp og litu flttalega nsta starfsmann von um a hann tki kalli. Jlamaturinn var samt fnn og ttum vi ga stund.

Eftir matinn ttuum vi okkur a klukkan var allt einu orin hlf tu, en lestirnar myndu htta a ganga kl. 10. Vi borguum matinn og kvddum ttingja okkar eftir a hafa skipst jlagjfum. Vi brnin fengum ekta rttabol fr Real Madrid, en konan fkk bk. Leigubla er vonlaust a f afangadagskvldi, annig a vi drifum okkur lestina og num heim htel.

Vitringurinn Baltasar samt syni snum ur en lagt er  leitina a konungi mennskunnar (el rey de la humanidad)

Jladagur

Vi svfum t, en frum svo almenningsgar ar sem fr fram leikbrusning um fingu Krists. Brnin hfu mjg gaman af essu, ar sem liti var spaugilegu hliarnar bakvi sguna. eir sem stjrnuu brunum hlustuu brnin horfendahpnum og fengu au til a taka virkan tt vintrinu. etta var vel heppnu sning. raun m segja a etta hafi veri hlfger Monty Python nlgun, ar sem hmorinn minnti miki flaga. Sem dmi m nefna a einn af vitringunum remur var duglegur a skoa stjrnur himinhvolfsins, en tk ekki eftir essari stru og merkilegu stjrnu fyrr en hn sl hann hausinn. Brnin skemmtu sr strvel.

San var bara gengi um skemmtigarinn nokkrar klukkustundir. a allra merkilegasta fannst mr staur ar sem veri var a safna saman blrum undir gegnsju tjaldi. Me blrunum fylgir brf fr brnum, til vitringanna riggja, en rettndanum f brn gjafir sem au ska sr a f. etta finnst brnum mjg sniugt, enda getur veri a au hafi ekki fengi gjf sem au dreymdi um a f afangadagskvld, og v f au tkifri til a bija um a rettndanum. Reyndar er etta sjlfsagt heljarinnar brella af hendi kaupmanna, til a gra tvfalt jlunum, en flk er stt vi essa hef og fylgir henni.

Blrur barna sem sendar vera til vitringanna riggja  rettndanum.


Gledileg jl

Gledileg jl fra Madrid!

Jlakvedjur til bloggvina sem og annara vina, fjolskyldu og annarra flaga.


Bestu vsindaskldsgurnar kvikmyndum, 13. sti: E.T.: The Extra Terrestrial

Nsta vsindaskldsaga kvikmyndum var upphaldi hj mr til margra ra. g s hana fyrst egar hn var frumsnd Laugarsbi ri 1982, tlf ra gamall. Mr fannst hn a g a g fr aftur nsta dag og safnai spjldum sem seld voru sjoppum. etta er eina skipti vinni sem g hef elst vi mynjagripi r kvikmynd. E.T.: The Extra Terrestrial er enn jafn g dag og hn var . g hef bara s miklu fleiri myndir og smekkurinn hefur breyst.

E.T. vakti mig til umhugsunar um mikilvgi ess a taka mark vitsmunaverum, hvort sem a r eru brn, fullornir, dr ea geimverur. Aal vandinn sem sguhetjur E.T. urfa a takast vi er einhvers konar sambandsleysi vtkum skilningi. Frbr mynd alla stai.

a er vel vi hfi a kkja E.T. yfir jlin, ar sem boskapur hennar gti varla tt betur vi en hj okkur dag. Vi erum svo upptekin af smatrium a okkur er htt vi a gleyma v sem skiptir mestu mli.

E.T.: The Extra Terrestrial (1982) ****

Litlar geimverur eru rannsknarleiangri jrinni a skoa plntur. r urfa a hverfa fr flti egar hpur rannsknarmanna fr NASA birtast svinu. Fremstur eirra fer maurinn me lyklana (Peter Coyote). Ein geimveran verur eftir og flr thverfi smbjar fyrir nean skginn ar sem geimskipi lenti.

Kvld eitt kemst Elliott kynni vi geimveru og fr hana me sr inn herbergi. Hann vill halda henni sem gludri. Fljtt kemur ljs a a br meira henni en krttlegt tlit. Hn getur hreyft hluti me hugarorku og lrir fljtt a tala frumsta ensku. En Elliott og geimveran smella algjrlega saman og djp vintta verur til. Elliott finnur allar r tilfinningar sem geimveran hefur, og fugt. egar geimveran veikist eftir a hafa veri ti heila ntt, veikist Elliott lka.

Elliott (Henry Thomas) er skp venjulegur strkur. Hann frekar erfitt me a tengjast ru flki, enda foreldrar hans nlega frskildir. Mary (Dee Wallace) heldur heimilinu gangandi me remur brnum, s elsti er unglingurinn Michael (Robert Macnaughton) og s yngsta er Gertie (Drew Barrymore. au vilja allt gera til a hjlpa Elliott og geimverunni, en gta sig a lta fullorna ekki vita, v au finna a fullornum er alls ekki treystandi. au vita a geimveran yri ger a rannsknardri ef vsindamenn kmust me puttana hana, og ar sem me eim tekst vintta, hjlpast au a vi a finna geimverunni lei heim.

a ltur t fyrir a bi Elliott og geimveran su vi dauans dyr egar NASA rannsknarmenn hafa uppi eim flgum. eir eru umsvifalaust einangrair, og heimili Elliott umbreytist rannsknarstofu ar sem allir tala eitthva tkniml og er greinilega nkvmlega sama um tilfinningar eirra vina. Stra spurningin er, sleppur geimveran undan NASA vsindaskrmslinu og finnur lei heim?

E.T: The Extra Terrestrial er afar vel ger og falleg. Handbragi minnir a miklu leyti Raiders of the Lost Ark, srstaklega egar NASA vsindamennirnir leita geimverunnar skginum, og egar geimveran og flagar Elliott flja undan hjlum. Reyndar var einn drengjanna sar frgur fyrir a leika Indiana Jones (Sean Patrick Flanery) unglingsaldri sjnvarpsttunum Young Indiana Jones.

a er allt svo undravert essari verld sem Steven Spielberg tekst a skapa, ar sem aal vinurinn er skeytingarleysi; nokku sem aalhetjan Elliott arf a sigrast hj sjlfum sr en allir fullornir myndinni eru jakair af, fyrir utan manninn me lyklana.

a er eins og tveimur sifrikenningum s steypt hvorri gegn annarri E.T. fyrsta lagi er heimur barnanna heimur ar sem hver einasti einstaklingur er metanlegur, en heimur fullorinna virist vera heimur nytjahyggjunnar, ar sem allt lagi er a frna einum til a bta vi ekkingu mannkyns. Eina stan sem hinir fullornu hafa til a halda geimverunni lfi er a hn gti hjlpa eim a auka vi ekkingu mannkyns heiminum; en brnin tta sig a me daua hennar vru au a missa drmtan vin.

Spurning: hvort mikilvgara s a mannkyni list dpri ekkingu ea a gur vinur komist heim til sn?

Tnlistin E.T. eftir John Williams er einstaklega g, og reyndar er etta ein af eim myndum egar tnlistin verur stundum yfirsterkari myndinni skjnum, en a er samt allt lagi. Sumum finnst endirinn frekar vminn, en mr finnst hann hitta hrrttar ntur sem eru vieigandi efninu.

E.T.: The Extra Terrestrial er upplifun sem enginn hugamaur um vsindaskldsgur hvta tjaldinu tti a lta fram hj sr fara.

Snishorn r E.T.

Bestu vsindaskldsgurnar kvikmyndum:


13. sti: E.T.: The Extra Terrestrial

14. sti: Back to the Future

15. sti: Serenity

16. sti: Predator

17. sti: Terminator 2: Judment Day

18. sti: Blade Runner

19. sti: Total Recall

20. sti: Pitch Black


Bless. Vi gengum saman farsla braut, sigruum heiminn saman, en n skilja leiir.

r Einn kemur, annar fer (Dav Stefnsson)

Og fsta eirra grunar, sem fellur yngst a hverfa,
hve fir leggja minni a eir hafi veri til.
eir gleyma, hverjir su, sem uppskeruna erfa,
og skan hirir lti um gmul reikningsskil.

Eftir a hafa jlfa brn og unglinga til taflmennsku vi Salaskla sustu rj r hef g sagt starfi mnu lausu. rin me Salaskla hafa veri ngjuleg og gefandi.

Fr slandsmti grunnsklasveita, stlknaflokkur 2007: 2. sti.

essum remur rum hafa krakkarnir n nokkrum slandsmeistaratitlum og fjlda annarra verlauna sklamtum, auk ess sem a au hafa slegi tttkumet grunnsklamtum, bi aalmtum og stlknamtum. au nu 3. sti Norurlandamti Danmrku 2006, 5. sti Evrpumti Blgaru 2006 og fyrsta sti Heimsmeistaramti 2007, sem var formlegt heimsmeistaramt grunnsklasveita skk 14 ra og yngri, sem skipulagt var af aljlega skksambandinu (FIDE).

Fr slandsmti grunnsklasveita 2007, besta D-sveitin.

Eftir a heimsmeistaratitli var n hefur hpnum veri boi nokkrar keppnir erlendri grundu, og hafa nemendur meal annars skroppi til Grnlands boi Hrksins og Namibu vegum runarsamvinnustofnunar slands. Einnig var hpnum boi samsti hj bjarstjra Kpavogs, Gunnari Birgissyni, sem studdi okkur vel allan tmann, og orgerur Katrn bau okkur einnig heimskn ar sem hn hlt bsna ga og eftirminnilega ru og bau svo upp spjall, kkur og fnt.

Fr mttku Menntamlarherra eftir a hafa unni heimsmeistaratitil aljaskksambandsins FIDE grunnsklaskk 14 ra og yngri, 2007.

g hef fari hefbundnar leiir skkkennslu; en fingum legg g miki upp r v a nemendur ri saman mean eir eru a tefla til a skapa ltt og skemmtilegt andrmsloft (sem verur reyndar stundum gult og rungi egar spennandi stur eru borum) og a ra saman um hvernig betur mtti fara skkum sem voru nklraar, og hvernig hgt vri a gera betur, og hva var srstaklega flott ea gott. Auk ess a lg var hersla ga hegun og s til a nemendur skildu af hverju slk hegun er mikilvg fyrir gan rangur, sta innantmrar mtunar.

slandsmt grunnsklasveita 2007, besta C-sveitin.

Til a halda takti fingum me brnum ir lti a vera me langar og frilegar tskringar hugtkum skklistarinnar, heldur reyndist best a nota hraskkir til a halda stugt athygli, skipulagi og spennu, en a gefur tkifri til a smygla inn hugmyndum rttu augnabliki og vi astur sem nemendurnir skilja. Mikilvgt er a f nemendur til a uppgtva hugmyndirnar eigin forsendum.

Fr mttku Menntamlarherra eftir a hafa unni heimsmeistaratitil aljaskksambandsins FIDE grunnsklaskk 14 ra og yngri, 2007.

Fjldi mta bur hpsins komandi ri og ska g brnunum velfarnaar eim. arna er mikill og gur hpur, og reyndar er hgt a gera a sama hvaa skla sem er, a arf einfaldlega teymi flks til a tryggja a astur jlfunar su fyrir hendi.

Tmas Rasmus vinnur enn me yngri brnunum og er duglegur sem endranr a blsa au huga. Hann hefur veri gur flagi essu gfurka samstarfi. En einhvern tma vera allir gir hlutir a enda. Nna er a mnu mati rtti tminn fyrir mig a kveja. a getur veri gtt a htta toppnum.

verlaunapalli Tkklandi me fulltrum fr FIDE ba bga. sveitina vantai Eirk rn Brynjarsson, Ragnar Eyrsson og mar Yamak, sem allir hfu teflt fyrir a-sveit Salaskla, annars vegar slandsmti barnasklasveita (2. sti) og slandsmti grunnsklasveita (3. sti) en eir komust ekki me mti.

g vona innilega a sklinn finni hfan jlfara til a taka vi eim hfileikarku brnum sem mtt hafa fingar hj mr sustu rin, og lti ennan fyrirtaks efnivi ekki fara til spillis.

slandsmt grunnsklasveita 2007 (16 ra og yngri), 3. sti. sveitina vantai Gumund Kristinn Lee sem var erlendis mean mti fr fram.


Frilegar vsbendingar um htturnar bakvi RTALN egar um ofneyslu er a ra

Vegna mikils lags rum vgstum hefur a teki mig tluveran tma a nla mr mntur hr og mntur ar til a leita eftir heimildum um skasemi rtalns og annarra ofvirkniklyfja. g er eirri skoun a essi lyf su skyndilausn vanda sem ekki er hgt a leysa skyndi, ar sem heilbrigum brnum slandi virist gefi rtaln til a ra au niur. a kemur hins vegar ljs a rtaln hefur fug hrif heilbriga einstaklinga.

g lofa fyrirsgn a benda frilegar vsbendingar, og nota ekki hugtaki 'sannanir' ar sem samkvmt mnum skilningi vsindum sanna au aldrei neitt endanlega, heldur eru sfellt tilbin til a rannsaka hlutina nnar. egar sagt er a eitthva s 'vsindalega sanna', fyrst arf maur a fara a gt og athuga hva 'snnuinum' hefur yfirsst.

Af hverju tel g miklar lkur a um ofneyslu s a ra slandi? Tlurnar segja a rm 20% slenskra barna su rtalni, mean elileg tni ofvirkni s 5-10%. etta er marktk skekkja.

stan fyrir essari grein m finna athugasemdum greinanna

14 atrii sem vissir ekki um RTALN og OFVIRKNI af v nenntir aldrei a pla essum mlum

og

Leyndardmurinn a baki velgengni ofvirknislyfja (methylphenidate) ea rttlting nytjahyggjunnar

ar sem g var beinn um heimildir fyrir skounum mnum. g tel etta mikilvgt ml og etta rttlta krfu, og kva v a vera vi henni. ar sem a g er hugamaur um essi ml mnum frstundum, hef g lestri mnum ekki skr nkvman htt allar r ritgerir sem g hef lesi um, n eigin reynslu. N skal bta a.

g bist forlts a hafa ekki tt greinarbrotin yfir slensku, en a hefi einfaldlega kosta mig enn meiri tma og vinnu sem tt hefi me annrki mnu a greinin hefi ekki birst fyrr en eftir ramt. a finnst mr of langur tmi.

Reyndar er g ekki alveg menntunarlaus um essi ml, ar sem a g hef meistaragru menntunar- og kennslufrum, ar sem meal annars er fari rannsknir slkum mlum, auk vtkrar reynslu af kennslu barna-, unglinga og fullorinsstigi.

En n a sk Kristnar:

Mtti g bija ig um a bta inn pistil inn hvaan heimildir nar koma, ar sem kemur fram a ert hvorki lknis- n slfrimenntaur, fyrir essu:

"... v a ofvirkniklyf hafa hrif r heilamyndir sem skannaar eru eftir a lyf hafa veri tekin. Hins vegar geta essi ofvirkniklyf veri strhttuleg eim sem eru ekki ofvirkir og f lyfin samt.

Lknisfrilegt vimi er a hverju samflagi su um 5-10% barna ofvirk. slandi hafa sums staar 44,8% drengja veri greindir ofvirkir og algengt er a 25,1% barna su greind ofvirk a mealtali slandi. etta eru elilega har tlur sem krefjast vibraga." (Kristn Kristjnsdttir)

children-jump1a

a flokkast sem nkvm vinnubrg a geta reianlegra heimilda, en ar sem g leit grein mna fyrst og fremst sem bloggfrslu um eigin skoanir hafi g engar hyggjur af v.

g ekki raunveruleg tilfelli ar sem flk er me athyglisbrest, sjkdminn athyglisbrest (sem m lka kalla rskunina athyglisbrest - sem er algjrt aukaatrii) - og um a flk er allt nnur saga. g get samykkt a eir einstaklingar sem eru sannarlega me athyglisbrest fari lyfjamefer, og jafnvel a snnunin s ekki 100% rugg, en verur meferin sem fylgir a vera vndu og vel fylgst me af fagmanni.

Greinarkornin sem hr fyrir nean gefa sterklega til kynna a ofvirkniklyf bygg metlfen su vanabindandi og httuleg s ekki fari varlega me au. Einnig er ger skr grein fyrir v a fringar og vsindamenn eru essa dagana sfellt a tta sig fleiri httum tengdu essum efnum.

Kristn gagnrndi a g skyldi ekki svara llum athugasemdum fyrri frslu minnar. g hef lesi r allar me gri athygli, og meteki r a g hafi ekki n a svara eim llum. Mr finnst etta einfaldlega mjg hugavert efni.

g arf a sj sterkari ggn sem sna fram greiningu vikomandi me gerskun eins og ofvirkni til a geta samykkt gelyfjagjf. Gelyfjagjf er gileg lausn og hagkvm, en g tel hana vera bygga siferilegum forsendum sem g er ekki sttur vi.

Hvort er rttltanlegt a segja: "g gef barninu nu rtaln v a eru ekki til ng ggn sem mla gegn v og um skasemi ess," ea "g gef barni nu ekki rtaln v ggn um afleiingar ess eru ekki ngjanlegar." Athugi a essi ggn eiga eftir a vera til, rtt eins og ggn um drykkju og reykingar. Vi erum bara komin nsta samykkta dp fyrst sgaretturnar eru httar a virka.

S skoun, a a s lagi a sumir skaist varanlega til a heildin strgri, finnst mr ekki rttltanleg. Skainn gti veri eitthva sakleysislegt eins og hfni til skapandi hugsunar ea grafalvarlegur eins og fkn gelyfjum, saukinn pirringur og jafnvel ofskynjanir.



g undirstrika lykilsetningar.


Heimildir fyrir ofgreiningu ofvirkni og ofneyslu rtalns slandi:

"Lknisfrilegt vimi er a hverju samflagi su um 5-10% barna ofvirk. slandi hafa sums staar 44,8% drengja veri greindir ofvirkir og algengt er a 25,1% barna su greind ofvirk a mealtali slandi. etta eru elilega har tlur sem krefjast vibraga." (HB)

r Lknablainu, 12. tbl. 93. rg. 2007:

"Niurstur: Algengi metlfendatnotkunar meal barna (0-18 ra) slandi hkkai r 0,2%0 ri 1989 25,1 %0 ri 2006. Notkun var a jafnai risvar sinnum algengari meal drengja en stlkna. Algengi var ri 2006 hst vi 10 ra aldur (drengir 77,4 %0, stlkur 24,3%0). Mealrsalgengi metlfendatnotkunar 2004 til 2006 var hst meal drengja Suurnesjum (44,80%0) og stlkna Norurlandi vestra (17,06%0) en lgst Vestfjrum (drengir 23,44%0, stlkur 8,06%0). Notkun stuttverkandi metlfendats minnkai fr rinu 2003 (18,7%0) til rsins 2006 (6,8%0) en notkun langverkandi metlfendats jkst r 14,4%0 24,6%0. Barnalknar vsuu oftast lkna metlfendatlyfjum, 41% af heildarfjlda vsana ri 2006." (Helga Zoga aferafringur, Gsli Baldursson barna- og unglingagelknir, Matthas Halldrsson astoarlandlknir.)

Og heimildir fyrir "... v a ofvirkniklyf hafa hrif r heilamyndir sem skannaar eru eftir a lyf hafa veri tekin. Hins vegar geta essi ofvirkniklyf veri strhttuleg eim sem eru ekki ofvirkir og f lyfin samt." (HB)

Um a a rtaln geti haft varanlegar breytingar heilann, r Reuters frtt fr 12. nvember, 2001.

"When the active dose (of Ritalin) has worked its way through the system, they consider it 'all gone.' Our research with gene expression in an animal model suggests that it has the potential for causing long-lasting changes in brain cell structure and function." (Fred A Baughman Jr. lknir)

etta ir a breytingar heila su ekki strax mlanlegar, geta breytingar tt sr sta genastigi yfir lengri tma. essar breytingar gtu komi ljs fullorinsrum, ellirum ea jafnvel afkvmum.

Um httuna sem getur fylgt ofvirknilyfjum, srstaklega egar au eru tekin of strum skmmtum:

r Australian and New Zealand Journal of Psychiatry, Volume 34, Issue 4, Page 645-650, August 2000.

"The clinical and experimental data justify the use of chronic low-dose stimulant treatment of ADHD in adults, with the recommended upper limit of dose being 1 mg/kg for methylphenidate and 0.5 mg/kg for dexamphetamine. There is no empirical evidence of greater improvement with higher doses and any beneficial effect is likely to be compromised by the adverse effects, some of which can be very serious. The recommended doses should be exceeded only after careful consideration and objective documentation of beneficial and adverse consequences. Monitoring of drug levels in blood may be of some value for compliance or pharmacokinetic considerations, as there is a direct relationship between blood and brain levels as well as dopamine transporter occupancy. These recommendations are tentative and further clinical research is warranted." (Perminder S. Sachdev, Julian N. Trollor (2000))

Gln rannsknarskrsla um vanabindandi hrif ofvirknilyfja

r Biochemical Pharmacology, Volume 75, issue 1, January 2008, Pages 196-217

"Psychostimulants are a broadly defined class of drugs that stimulate the central and peripheral nervous systems as their primary pharmacological effect. The abuse liability of psychostimulants is well established and represents a significant public health concern. An extensive literature documents the critical importance of monoamines (dopamine, serotonin and norepinephrine) in the behavioral pharmacology and addictive properties of psychostimulants. In particular, the dopamine transporter plays a primary role in the reinforcing and behavioral-stimulant effects of psychostimulants in animals and humans... " (Leonard L. Howell og Heather L. Kimmel)

eir Howell og Kimmel vsa rannskn sem birtist American Journal of Addictions, ar sem sanna er a rtaln s misnota af unglingum, ekki sama mli og egar um nnur sterkari eiturlyf er a ra.

Innskot: Methamphetamine er ekki a sama og Methylphenidate (sem er nota rtaln). Aftur mti er methamphetamine hgt a nota vi virkni egar methylphenidate verldur sjklingi of miklum aukaverkunum. a vri hugavert a rannsaka af frekari dpt sambandi milli essara tveggja lyfja.

r American Journal on Addictions, Volume 13, issue 4, January 2004, Pages 381-389

"The prevalence of methylphenidate and dextroamphetamine misuse and abuse was examined in 450 adolescents referred for substance abuse treatment. Twenty three percent reported nonmedical use of these substances and six percent were diagnosed as methylphenidate or dextroamphetamine abusers. Abuse was more common in individuals who were out of school and had an eating disorder. Methylphenidate and dextroamphetamine abuse appears to be much less common than abuse of most other substances. It does occur, however, and parents and schools need to exert greater control over the dispensing of these medications.
Physicians are advised to prescribe non-stimulant medications (eg, bupropion) when treating attention deficit hyperactivity disorder in substance-abusing individuals." (Robert J. Williams, Leslie A. Goodale, Michele A. Shay-Fiddler, Susan P. Gloster, Samuel Y. Chang.

Um hugsanleg varanleg hrif sterkari ofvirkniklyfja en rtalns (Methamphetamine) heilastarfsemi. Mia vi a notkun ofvirkniklyfjum breyti heilastarfsemi, segir a sig sjlft a ekki smu niurstur fst t r heilasknnun sem er ger fyrir og eftir lyfjaneyslu.

r Neurocognitive Effects of Methamphetamine: A Critical Review and Meta-analysis, Neuropsychology Review, Oktber, 2007.

"It is unknown whether the changes in brain structure and function evident in persons with methamphetamine (MA) dependence are reversible. Large-scale outcome studies that have followed MA users over longer periods of time (i.e., years) do not exist, and therefore we do not know if any or all of the brain changes will remit with prolonged abstinence." (Scott, Woods, Matt, Meyer, Heaton, Atkinson, Grant).

g hef leyft mr a efast um eigin skoanir, en sta ess a r veri stareyndum a br sem hrekja r, rekst g stugt a a grunur minn um httur rtalns er studdur nokku vel af vsindamnnum, a dmin su vissulega f dag. En er ekki eitt dmi sjlfu sr ng til a sna fram a ofvirkniklyf geti veri httuleg og srstaklega egar neysla eirra er komin fram r llu hfi landsvsu?

Teki skal fram a g hef rtt vi einn slenskan og einn erlendan slfring sem hafa veri a vinna vi og eru a vinna mlefnum tengdum ofvirkni. a hefur komi mr vart og veri mr hvatning hversu innilega eir hafa teki undir a sem g hef a segja um essi ml. g kann eim bestu akkir fyrir, og srstaklega HK fyrir allt lesefni.


Leyndardmurinn a baki velgengni ofvirknislyfja (methylphenidate) ea rttlting nytjahyggjunnar

g rakst essa grein sem skrifu var ri 1991 af Lawrie Reznek. Hn er r ritinu The Philosophical Defence of Psychiatry (Heimspekileg mlsvrn gelknisfrinnar) og titlu The Virtues of the Medical Paradigm ea Dygir hinna lknisfrilegu vimia.

essar hugmyndir voru notaur til a rttlta notkun ofvirkniklyfjum, eins og Rtalni og Concerta, ekki aeins fyrir ofvirk brn, heldur fyrir ll brn sem haga sr illa ea eiga erfitt me a stjrna sr. Rttltingin felur sr a allir gra, nema einstk brn sem fara illa t r essu. Er a gu lagi svo framarlega sem a a kemur heildinni vel? Er lagi a frna feinum ekktarngum fyrir skilvirkara samflag?

samflagi lendum vi sfellt fyrirbri sem g vil kalla Vandaml um afbrigileika. Til dmis, fr v a sklar voru fundnir upp hafa veri brn eim sem hafa ekki einbeitt sr a vinnunni, hafa trufla kennslustundir og hafa alltof mikla orku til a kennararnir geti stillt af.

ri 1957 uppgtvai Maurice Laufer sjkdminn hyperkinetic impulse disorder ea mikil rskun lkamlegra hvata. Einkenni essa sjkdms voru ofvirkni, lleg einbeiting og hvatvsi. Slkur gesjkdmur hefur marga kosti.

fyrsta lagi gerir hann okkur frt a annast slka afbrigilega hegun me lyfjum - milljnir barna hafa veri deyf me methylphenidate (sem Rtaln og Concerta eru bin til r - DHB). ru lagi er truflun sklastofu lknu - kennarar geta n nota tma sinn fyrir hugasamari nemendur. rija lagi geta foreldrar forast sektarkennd sem tengist v a gefa af sr slakara afkvmi ea mistakast a ala a rtt upp. eir geta tskrt slakan rangur hans ea hennar skla me v a vsa sjkdm sem kallar mehndlun. fjra lagi gra hin brnin minni ltum sklastofunni. sasta og ekki ssta lagi fylgja essu margar hagstar leiir.

Lyfjafyrirtki gra ar sem au framleia og selja uppgefnum foreldrum lyf sn. Og ef lyfjafyrirtkin gra, grir samflagi - strf vera til hj lyfjafyrirtkjunum, og etta ir a fleiri melimir samflagsins hafa laun til a eya, og annig blmstrar allt samflagi.

a sem byrjai sem vandaml fyrir foreldra, kennara, og nnur brn endar me v a hagnast llum nema eim sem eru endanum ru og vingu niur af lyfjunum. Me v a uppgtva sjkdminn ofvirkni er hgt a leysa mrg vandaml sem afbrigileg brn stofna til. (Reznek, 1991, p. 17)


essi rksemdafrsla er sambrileg vi au rk nasista a gyinga urfti a taka r umfer v a eir voru til of mikilla ginda Evrpu. Einnig eru essi rk sambrileg rttltingu dauarefsingu Bandarkjunum, ar sem dauarefsing er talin nausynleg til a fla ara mgulega glpamenn fr glpum, og einnig til a tryggja a mgulegum frnarlmbum eirra framtinni veri bjarga me essum htti.

a sem gerir rkin sambrileg er a veri er a hugsa um a losa alla ara en vikomandi ofvirkum einstaklingi, gyingi ea glpamanni vi jninguna sem fylgir v a hafa svona afbrigilega einstaklinga samflaginu. g er samt alls ekki a lkja ofvirkum saman vi glpamenn ea gyinga, ea gyingum vi glpamenn ea ofvirka, ea glpamenn vi ofvirka ea gyinga. vert mti, samkvmt ofangreindum rkum verur hinn ofvirki, glpamaurinn ea gyingurinn skalandi nasismans a frnarlmbum nytjahyggjunnar. Reyndar m einnig lkja essu vi nornaveiar hinum myrku mildum, veiar kristnu flki fornu Rm og kommnistaveium McCarthy tmabilinu.

g vil taka a srstaklega fram a g tel ofvirkniklyf gagnleg eim sem eru sannarlega greindir me ofvirkni, og ekki aeins tfr flagslegum ttum, heldur einnig t fr heilasknnun heilum sem ekki hafa egar fengi ofvirkniklyf - v a ofvirkniklyf hafa hrif r heilamyndir sem skannaar eru eftir a lyf hafa veri tekin. Hins vegar geta essi ofvirkniklyf veri strhttuleg eim sem eru ekki ofvirkir og f lyfin samt.

Lknisfrilegt vimi er a hverju samflagi su um 5-10% barna ofvirk. slandi hafa sums staar 44,8% drengja veri greindir ofvirkir og algengt er a 25,1% barna su greind ofvirk a mealtali slandi. etta eru elilega har tlur sem krefjast vibraga.


Textinn frummlinu:

In society, we are frequently faced with what I will call the Problem of Deviants. For example, ever since schools were invented there have been children that have not concentrated on their work, have disrupted their lessons, and have had too much energy for their teachers to contain. In 1957, Maurice Laufer discovered the disease of hyperkinetic impulse disorder which was characterized by over-activity, poor concentration and impulsivity. Such a mental illness has many advantages. First, it enables us to treat such deviant behaviour with drugs millions of children have been sedated with methylphenidate. Second, the classroom disruption is cured teachers can now devote their time to more rewarding pupils. Third, the parents can avoid the guilt associated with producing an inferior child or with failing to raise their child correctly. They can explain away his or her poor school performance by reference to a disease that needs treatment. Fourth, the other children are able to benefit from the decrease in classroom disruption. Last and not least, there are many valuable spin-offs. Drug companies benefit, making and selling their drugs to exhausted parents. And as drug companies benefit, so society benefits jobs are created by the drug companies, and this means more members of society have salaries to spend, and so society as a whole prospers. What started off as being a problem for parents, teachers, and other children, ends up benefiting everyone except those who end up being sedated and depressed on the drugs. By discovering the disease of hyperactivity, the many problems generated by deviant children are solved. (Reznek, 1991, p. 17)

Ekki gleyma v hversu vikvmt lffri heilinn sjlfur er, v a er me honum sem vi lrum stugt meira um leyndardma hans og heimsins, eins og vel er kynnt myndbandinu hr eftir.



14 atrii sem vissir ekki um RTALN og OFVIRKNI af v nenntir aldrei a pla essum mlum

Heilinn er ltt kannaur heimur sem vi verum a ferast um me gt.

Eftir a hafa kkt bloggfrslu Spordrekans, sem benti heimildarmyndina The Drugging of Our Children, sem hgt er a horfa fullri lengd me v a smella hr, og horft hana, og eftir a hafa nokkur r fura mig alltof mikilli rtalnsneyslu slenskra barna og alltof byrgs tals um eli ofvirkni, ar sem venjuleg brn sem kunna ekki alveg a haga sr (ekk brn) eru skilgreind sem ofvirk, s g mr ekki anna frt en a skrifa stutta grein um essi ml.

  1. Rtaln er mild tgfa af amfetamni. Grungar hafa kalla a kkan fyrir brn.
  2. Rtaln inniheldur Methylphenidate. Sterkara en koffn. Veikara en amfetamn. Erfitt a venja sig af v vegna frhvarfseinkenna.
  3. Samkvmt alfriritinu Britannica er ekki vita nkvmlega hva rtaln gerir vi heilann, a vita s a a hefur au skammtmahrif a flk rast og verur einbeittara.
  4. a rtaln hafi g skammtmahrif getur a haft slm langtmahrif, rtt eins og okkur getur fundist gott a bora miki af nammi, en vitum samt a a er ekki gott raun.
  5. Rtaln hefur varanleg, og hugsanlega skaleg hrif heilastarfsemina, nokku sem hgt er a greina me heilaskanna.
  6. Rtaln gagnast sumum tilfellum en getur veri skalegt rum. Enginn getur vita fyrirfram, hvort sem a vikomandi er srfringur ofvirkni ea ekki, hver hrifin vera; og v verur a fylgja notkun gelyfja eftir me reglulegum vitjunum, ekki sjaldnar en vikulega.
  7. Rtaln er vinslt dag vegna vel heppnarar auglsingaherferar bandarskra lyfjafyrirtkja, og einkennum neyslusamflags sem finnur hamingjuna a kaupa lausnir sta ess a finna r sjlf.
  8. Ofvirkni hefur ekki veri skilgreind sem lfrnn sjkdmur og ar af leiandi ekki rttltanlegt a bregast vi ofvirkni me lyfjum.
  9. Sykur- og slgtisneysla ea vannring valda v beinlnis a brn sna einkenni ofvirkni, n ess a au su raun ofvirk. A gefa brnum rtaln sem mtefni vi vannringu ea sykurneyslu er mjg varasamt.
  10. Of miki sjnvarpsglp getur gert brn slj (sama hva sjnvarpsefni er), og t fr v geta au veri greind me ofvirkni, n ess a vera raun ofvirk. au hafa bara vanist agerarleysi sem fylgir v a glpa sjnvarp.
  11. Of mikil tlvuleikjaspilun ea Internetflakk geta gert brn rleg hegun (sama hverjir leikirnir eru ea hvaa vefsur eru heimsttar) ar sem au upplifa miki frelsi til a stjrna tlvuleikjum, venjast v, og finnst gilegt egar komi er astur ar sem au f ekki a stjrna neinu. essi hegun getur veri ranglega greind sem ofvirkni.
  12. Michael Moore telur vera samband milli gelyfjaneyslu og fjldamora sklum, niurstaa sem hann komst a nokkru eftir a hann gaf t Bowling for Columbine. a Michael Moore liggi ekki snum skounum og ljst er hverjum hann er mti, hafa fir kafa jafn djpt fjldamorin Columbine og hann hefur gert. A hann skuli sj lklegt samband milli gelyfja og hegun moringjanna gefur sannarlega tilefni til frekari rannskna.
  13. Notkun rtalni getur leitt til notkunar enn sterkari og httulegri efnum.
  14. Ofneysla rtalni getur leitt til glei, pirrings, skjlfta, ofurhrum vibrgum, vvatitrings, yfirlii (sem getur leitt til langvarandi mevitundarleysis), alslu, skrrar hugsunar, ofskynjunar, rs, svita, niurgangs, hausverkja og jafnvel daua.

NOKKRAR BYRGARLAUSAR SPURNINGAR:

Hverjir hagnast v a gefa brnum rtaln?

  • Lyfjafyrirtkin, v au geta selt meira?
  • Sklarnir, v eir f meiri fjrframlg fr bjarflgum fyrir ofvirk brn?
  • Bjarflgin, v au f meiri fjrframlg fr rkinu fyrir ofvirk brn?
  • Rki, v a fr fleiri skattborgara til a starfa egar allt er (ea virist vera) lagi heima hj eim?
  • Gelknar, v eir sj ljsi, lausnina vandamlinu?
  • Kennarar, v a gerir sklastarf auveldara?
  • Foreldrar, v er auveldara a stjrna brnunum og au geta veri sttari vi sjlf sig fyrir a vita a etta er sjkdmur sem au hafa enga stjrn ?
  • Brnin sjlf, sem geta loksins hltt skilyrislaust?
  • Slfringar, v eir urfa ekki a greina dpri vandaml og leysa au, ar sem hgt er a leysa ll hegunarvandaml me pillum?

Snishorn r The Drugging of Our Children:


mbl.is Rtaln algengara hr en ngrannalndunum
Tilkynna um vieigandi tengingu vi frtt

Back to the Future, Part III (1990) ***

Doc Emmett Brown (Christopher Lloyd) hefur tekist a senda Marty McFly (Michael J. Fox) fr rinu 1955 til 1985, en honum a vrum birtist Marty sekndum sar allt rum ftum og segist vera nnur tgfa af sjlfum sr sem bin er a fara til 1985, san 2015 og aftur til 1985. Svo fru eir flagar til 1955 til a koma veg fyrir framt ar sem Biff rur rkjum.

etta er of miki af upplsingum fyrir kallinn. egar hann hefur jafna sig og eir flagar komast a v a Doc Brown verur myrtur villta vestrinu, kveur Marty a fara til villta vestursins vini snum til bjargar. Yngri Doc Brown mtmlir ekki og sendir Marty til rsins 1885. Vi a a bjarga vini snum leggur Marty eigi lf httu, ar sem Mad-Dog Tannen (Thomas F. Wilson), sem hafi hug a myra Brown, hefur n fengi huga a myra Marty.

Flagarnir kvea a fora sr inn framtina, en vandinn er s a tmavlin er bensnlaus og engin bensnst nlgt nstu ratugina. v verur eim rautin yngri a koma tmavlinni upp 88 mlur klukkustund til a ferast um tmann.

eir kvea a ta eftir blnum me lest. Enn einu sinni keppa eir vi klukkuna. Lestin a koma klukkan tta a morgni, en Mad Dog tlar byssueinvgi vi Marty nkvmlega sama tma.

Til a flkja flttuna kynnist Doc kennaranum Klru Clayton (Mary Steenburgen) sem hann bjargar fr v a hrapa til bana ofan Clayton gil (sem heitir ekki lengur Clayton gil framtinni). au vera stfangin vi fyrstu sn og allt einu langar Doc Brown alls ekki a ferast til framtar me Marty flaga snum.

essi framhaldsmynd gerir smu mistk og nmer tv, nefnilega gefur smu leikurum mrg hlutverk, sem virkar einfaldlega klurslega og drt. Michael J. Fox leikur langa-langafa Marty, og Lea Thompson leikur langmmu Lorraine, auk ess sem a Thomas F. Wilson leikur langa-langafa Biff. arna hefi frekar mtt bta vi fleiri gum leikurum sem hefu geta gefi essum aukapersnum einhverja dpt.

Tknibrellurnar eru flottar sem fyrr, og sagan nokku skemmtileg. Hn er langt fr frummyndinni, en ef hafir gaman af fyrri framhaldsmyndinni, er essi tluvert betri.

Snishorn r Back to the Future, part III:


Back to the Future, Part II (1989) **1/2

Me fer sinni til 1955 tkst Marty (Michael J. Fox) a fora mur sinni, Lorraine (Lea Thompson) fr drykkjuski, fur snum (Jeffrey Weissman), sem ekki er lengur leikinn af snillingnum Crispin Glover, fr v a vera algjr lser og systkinum snum fr v a vera ekki lengur til eftir a mir hans fortinni var stfangin af honum sta fur hans.

Doc Emmet Brown (Christopher Lloyd) birtist tmavlinni, sem n getur flogi, fyrir utan heimili Marty, ar sem Marty er famlgum me krustu sinni Jennifer (Elisabeth Shue tk vi hlutverkinu af Claudia Wells). a er eitthva a framt eirra.

Doc Brown hefur sett saman tlun til a kippa llu liinn. Hn fer t um fur egar hinn gamli Biff fr 2015 (Thomas F. Wilson) stelur tmavlinni og gefur Biff rsins 1955 tmarit sem inniheldur rslit flestra rttavemla fr 1950 til 2000. Svo skilar hann tmavlinni, en egar Marty, Doc Brown og Jennifer koma til baka er brinn eirra gjrntur vegna ess a hinn gjrspillti Biff er orinn milljaramringur sem rur llu bnum. Hann hefur meal annars myrt George, fur Marty og teki Lorraine sem eiginkonu.

N urfa Marty og Doc Brown a fara aftur til fortar, og stela tmaritinu af Biff ri 1955, ur en hann fr tkifri til a vinna sinn fyrsta sigur vemlum og gjrbreyta annig lfi allra bnum.

Tknibrellur eru aftur strgar og sguflttan nokku skemmtileg. Hins vegar var g fyrir miklum vonbrigum me leik og leikstjrn essari mynd. Robert Zemeckis kveur a lta Michael J. Fox leika son sinn og dttur, sem ir a brellurnar vera mikilvgari en sagan sjlf. Me rttu hefi tt a f ga leikara essi hlutverk og aeins breyta handritinu til a gera sguna meira sannfrandi. essi brella hefur truflandi hrif heildarmyndina og skaar t fr sr. egar ekki er lengur hgt a taka persnurnar myndinni alvarlega fer maur a velta fyrir sr hvort a etta s satra ea hva; en svo er ekki. etta er einfaldlega skortur gri dmgreind, sem er reyndar ekki algengt egar Zemeckis hlut.

a m segja a Zemeckis hafi ekki haft ngu mikla tr efnivinum til a taka hann alvarlega framhaldi af fyrstu myndinni, sem var einfaldlega hrein snilld. Af essum skum er frekar erfitt a mla me Back to the Future, Part II, en samt geri g a. Hn er ekki alslm, en verur a taka sem grnmynd fyrst og fremst. a voru alvarlegri undirtnar frummyndinni.

Snishorn r Back to the Future, Part 2:


Daui Superman - Superman: Doomsday (2007) ***

Superman: Doomsday (2007) ***

ri 1992 kom t teiknimyndasaga fr DC Comics um Daua Superman, sem fylgt var eftir me Heimi n Superman og san Endurkomu Superman. etta voru hreint frbrar teiknimyndasgur, sem leyfu sr a drepa aalhetju allra ofurhetja, Superman sjlfan. Hann var drepinn af dularfullu skrmsli sem kallaur var Doomsday, sem eiri engu lifandi og hafi hraa og kraft vi Superman sjlfan.

Nstu hefti Superman heiminum fjlluu um Metropolis ar sem arir einstaklingar reyndu a fylla eyuna sem Superman skildi eftir. ar a auki voru stofnu trarsamtk um ofurhetjuna gu. Loks tkst Superman a sna dauann sjlfan me asto fur sns heitins, Jonathan Kent. etta er ekki s saga.

teiknimyndinni Superman: Doomsday hafa Superman og Lois Lane tt starsambandi sex mnui, n ess a hann ori a gefa upp a hann s raun Clark Kent. Lois Lane gerir sr auvita fulla grein fyrir v hver hann er, en srnar a hann vill ekki treysta henni fyrir leyndarmlinu. au sofa saman Virki einsemdarinnar, ar sem Superman br, en ar er einnig vlmenni g hafi aldrei s ur Superman heiminum, og minnir a helst Alfre, jn Batman.

egar Luthercorp, aljlegt fyrirtki Lex Luthor, finnur geimskip grafi djpt irum jarar, og hleypir vart t skrmslinu Doomsday, arf hetjan a gefa sig allan til a stoppa hann a endar me a hann frnar eigin lfi til a jara stva skrmsli. ar me er Superman allur.

Nokkrum mnuum sar virist Superman vera risinn aftur, en raunin er s a Lex Luther hefur tekist a klna bl r Superman og rkta r v ofurmenni sem hlir honum skilyrislaust. Hann tlar a framleia her ofurmenna til ess a leggja undir sig heiminn. Aeins Luis Lane og Jimmy Olsen standa vegi fyrir honum.

En vljnninn virki einsemdarinnar heyrir hjarta Superman sl nokkurra vikna fresti, og heldur von a a geti vaki ofurhetjuna aftur til lfsins. Tekst a vekja gamla ga Superman aftur til lfsins?

etta er ljmandi vel ger teiknimynd fyrir utan eitt smatrii sem mr fannst gfurlega pirrandi. a er hvernig andlit Superman/Clark Kent var teikna, me grfu pennastriki nnast fr munnviki upp gagnauga. n essa eina pennastriks hefi mr lka betur vi teikningarnar, en etta er skiljanlegt og stlbrot sem kemur mjg illa t. sta gamla ga Superman stlsins anda Max Flescher, er Superman orinn a Anime veru. Fyrir utan a er myndin tknilega mjg g.

Verst tti mr a ekki var fylgt upphaflegu sgunni, ar sem fylgst var me afhjpun Doomsday sem skrmsli og san hvernig Superman var syrgur af llum hinum ofurhetjunum, og san hvernig fjrir lkir einstaklingar reyndu a komast me trnar ar sem hann hafi hlana.

Annars er etta gt teiknimynd. Engin klassk ar sem a gullnum tkifrum var augljslega hafna til a gera einfaldara og agengilegra skemmtiefni.

Snishorn r Superman: Doomsday:


Nsta sa

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband